Wibrandis Rosenblatt

Wibrandis Rosenblatt (1504-1564)

Wibrandis Rosenblatt była córką Hansa Rosenblatta (ok. 1475 - ok. 1530), późniejszego burmistrza Säckingen i cesarskiego kapitana polowego, którego prawie nigdy nie było w domu ze swoją rodziną. Nic nie wiadomo o jej dzieciństwie. Jej matka Magdalena Strub przeprowadziła się później wraz z Wibrandis i jej bratem Adelhardem do Bazylei, skąd pochodziła jej rodzina i gdzie miała kilku krewnych w radzie miejskiej.

W 1524 roku dwudziestoletnia Wibrandis poślubiła wykształconego humanistycznie Ludwiga Kellera, który nazywał się także Ludwig Cellarius. Cellarius zmarł latem 1526 roku i pozostawił ją z córką, która podobnie jak jej matka otrzymała imię Wibrandis.w

15 marca 1528 roku reformator i były ksiądz Johannes Oekolampad (Husschyn) poślubił młodszą o 22 lata Wibrandis, entuzjastkę idei reformacyjnych. Małżeństwo to zostało zawarte za radą Wolfganga Capito jako znak przezwyciężenia celibatu przez Reformację. Erazm z Rotterdamu szydził, że Oekolampad poślubił atrakcyjną młodą kobietę w 1522 roku w ramach pokuty za publiczne złamanie Wielkiego Postu.

W oczach Oekolampada Wibrandis była trochę za młoda, ale pochodziła z szanowanej, ale niezbyt bogatej rodziny. Rok po ślubie Johannes napisał do Capito: „Zawsze chciałem mieć żonę. Nie jest ani kłótliwa, ani gadatliwa, nie włóczy się, ale raczej zajmuje się domem”. Wibrandis była dokładnie taką żoną, jakiej pragnęli ówcześni reformatorzy: pracowita, skromna, posłuszna i znająca Biblię. Ponieważ była obywatelką Bazylei, Oekolampad otrzymał również obywatelstwo w 1530 roku. Z małżeństwa tego urodziła się troje dzieci: Euzebiusz (od imienia doktora Kościoła Euzebiusza z Cezarei), Irena (od greckiego pokoju) i Aletheia (od greckiej prawdy). Jako żona reformatora Wibrandis miała dom pełen gości, uchodźców i potrzebujących. W tym czasie prowadziła już korespondencję z Agnes, żoną Capito (Köpfle), i Elisabeth, żoną Bucera, a także z Anną Zwingli. W domu pastorskim przebywali liczni goście: Zwingli, Capito, Bucer, Servet a także zwolennicy waldensόw odwiedzali Oekolampada. 23 listopada 1531 roku Oekolampad zmarł, pozostawiając Wibrandisa jako wdowę z czwórką dzieci.

Tymczasem w Strasburgu Wolfgang Capito stracił żonę w wyniku zarazy. Dla wdowca z kilkorgiem dzieci w XVI wieku taka sytuacja wymagała natychmiastowego ponownego zawarcia związku małżeńskiego. Capito miał na oku Sabinę Bader, wdowę po straconym przywódcy anabaptystów z Augsburga, ale jego przyjaciel Bucer uważał, że nieco ekscentryczny Wolfgang potrzebował praktycznej kobiety, mocno zakotwiczonej w ruchu reformatorskim. Świeżo owdowiała Wibrandis była odpowiednią partią i Bucer miał nadzieję, że trudna sytuacja wdowy po Oekolampadzie i jej czwórga dzieci powstrzyma Capito od ożenku z Sabine Bader.

W rzeczywistości Capito, który miał ponad pięćdziesiąt lat, poślubił Wibrandis, młodszą o dwadzieścia lat, 11 kwietnia 1532 roku, niecałe pięć miesięcy po śmierci Oekolampada, i zabrał ją do Strasburga, gdzie był pastorem. Ten mąż nie był łatwy, cierpiał na depresję, miał bardzo niepraktyczne usposobienie i znajdował się w trudnej sytuacji finansowej. Żona pastora, Wibrandis, musiała być bardzo oszczędna, aby móc opiekować się uchodźcami i osobami szukającymi pomocy, których w tym domu było mnóstwo. Dała także mężowi pięcioro dzieci (Agnes, Dorothea, Johannes Simon, Wolfgang, Irene) w ciągu dziewięciu lat małżeństwa. W listopadzie 1541 roku Capito zmarł podczas epidemii dżumy, która pochłonęła także troje dzieci Wibrandis: najstarszego syna Euzebiusza oraz Dorotheę i Wolfganga. Przed narodzinami córki Ireny Capito w 1541 roku zmarła starsza córka Irena z małżeństwa z Oekolampadem.

Elisabeth Silbereisen, pierwsza żona Marcina Bucera (TUTAJ), która urodziła już trzynaścioro dzieci, padła ofiarą tej samej epidemii dżumy co żona Wolfganga Capito, podobnie jak czworo jej dzieci. Na łożu śmierci zmusiła Bucera i Wibrandis do przyrzeczenia sobie małżeństwa, aby zapewnić dzieciom obu rodzin spokojny dom. Obietnicę wypełnili w kwietniu 1542 roku. Wibrandis wprowadziła do małżeństwa czworo dzieci, które Bucer uważał za swoje własne, wraz ze swoim niepełnosprawnym synem Natanaelem, jedynym z jego dzieci z pierwszego małżeństwa, które żyło jeszcze w 1549 roku. Również tutaj Wibrandis była odpowiedzialna za duży dom parafialny z licznymi gośćmi i osobami szukającymi pomocy, z którym często musiała sama sobie radzić podczas licznych podróży męża. Z małżeństwa tego pochodziło jeszcze dwoje dzieci: Martin, który zmarł jako małe dziecko, i Elżbieta. Bucer mówił o swojej żonie, że jest doskonała pod każdym względem, z tym wyjątkiem, że nie poprawiała go tak często, jak robiła to Elisabeth.

W 1548 roku Bucer musiał opuścić Strasburg – jego wygnanie było warunkiem zawarcia przez cesarza Karola V Interim augsburskiego. Przeniósł się do Anglii, gdzie Thomas Cranmer zaproponował mu stanowisko profesora teologii w Cambridge. Bucer nie czuł się tam dobrze i miał problemy zdrowotne, w związku z czym Wibrandis podczas wizyty zdecydowała, że ​​cała rodzina, w tym jej matka i jedna z córek jej brata, musi wyjechać do Anglii. Do 1549 roku zakończyła całą przeprowadzkę i przybyła do Anglii, aby opiekować się Bucerem przez dwie trudniejsze zimy.

W lutym 1551 Bucer zmarł i Wibrandis wrócił do Strasburga, gdzie jej córka Aletheia wyszła za mąż za młodego księdza ewangelickiego. Po śmierci zięcia w 1553 roku wyjechała do rodzinnej Bazylei z dwiema niezamężnymi córkami, matką i siostrzenicą, i mieszkała tam jako szanowana wdowa, aż do śmierci również w wyniku szalejącej epidemii, prawdopodobnie zarazy, 11 listopada 1564 roku. Została pochowana obok drugiego męża, ale na jego epitafium nie ma wzmianki.

Podobnie jak żona Marcina Lutra, Katarzyna von Bora, Wibrandis Rosenblatt uważano za idealny obraz żony pastora. Jej postać utorowała pogląd na kolejne wieki, czym jest dom parafialny i kto sprawuje w nim poszczególne role. Pastor (ksiądz) odpowiadał mianowicie za opiekę duszpasterską, podczas gdy jego żona zajmowała się przyjęciem gości do domowego ogniska. W wielu Kościołach protestanckich rola ta ulegała stopniowej zmianie, zwłaszcza od lat 90-tych XX wieku, gdy ordynowano księży żyjących w związkach jednopłciowych.

Literatura:

1. S. Domröse, Frauen der Reformationszeit. Gelehrt, mutig und glaubensfest, 2017, 129-132.

2. I. Bossart, Wibrandis Rosenblatt (1504-1564). Pfarrfrau und tatkräftige Gestalterin des chrsitlichen Lebens. In: E.-M. Bachteler, P. Ziegler (Hrsg.), Auf zur Reformation. Selbstbewusst, mutig, fromm – Frauen gestalten Veränderung, 2016, 90-96.

3. S. Burghartz, Wibrandis Rosenblatt – Die Frau der Reformatoren. Zum Andenken an Katharina Preiswerk (1917-2003), ThZ 4/60, 2004, 337–349.