Jan Oekolampad

Jan Oekolampad (ok. 1482-1531)

Ten szwajcarski humanista i teolog pochodzący z miasta Weinsberg w Palatynacie Reńskim, związał całe swoje życie z ruchem reformacyjnym w Bazylei. Jego ojciec był poważanym obywatelem, matka pochodziła z rodu radców bazylejskich. Pierwotnie nazywał się Johannes Heussgen (także Husschyn, Hussgen, Huszgen lub Hausschein). Zgrecyzowane nazwisko Oecolampadius (często zapisywane także jako Oekolampad) było humanistyczną, uczoną formą przyjętą w epoce renesansu przez Johannes Oecolampadius, szwajcarskiego reformatora działającego w czasie Reformacja protestancka. Nazwa ta wywodzi się z języka greckiego, od słów oikos (οἶκος), oznaczającego „dom”, oraz lampas (λαμπάς), czyli „lampa”, „światło” lub „pochodnia”. W rezultacie nazwisko można interpretować jako „światło domu”, „lampa domowa” albo w sensie metaforycznym „ten, który oświeca dom” lub „niosący światło”. Tego rodzaju zgrecyzowane formy były popularne wśród renesansowych uczonych, którzy przekształcali swoje nazwiska na łacinę lub grekę, aby nadać im bardziej klasyczny i prestiżowy charakter; w tym przypadku pierwotne niemieckie nazwisko Oecolampadiusa zostało zastąpione formą o bardziej symbolicznej i erudycyjnej wymowie.

Od 1499 roku studiował prawo w Bolonii. W Heidelbergu, Tybindze i Stuttgarcie studiował teologię, hebraistykę i języki klasyczne. Tam poznaje Jana Reuchlina, Filipa Melanchtona i Wolfganga Capito. Od 1506 do 1508 roku był wychowawcą książąt palatyńskich w Moguncji. W 1510 roku został wyświęcony na kaznodzieję i otrzymał stanowisko księdza w Johanneskirche w Weinsbergu. Tam bulwersuje on swoimi reformatorskimi kazaniami i w 1518 roku opuszcza miasto. W 1515 Oekolampad udał się do Bazylei gdzie współpracował z Erazmem z Rotterdamu przy wydaniu Nowego Testamentu, a na Uniwersytecie obronił pracę doktorską z teologii i opublikował gramatykę grecką, jak również tłumaczenie pism patrystycznych (zajmująca się twórczością i życiem Ojców Kościoła) i pisarzy starochrześcijańskich oraz epoką, w której żyli.

W 1518 roku został powołany przez Wolfganga Capito do katedry w Bazylei, a wkrótce po tym do katedry w Augsburgu, gdzie krótko przed tym miała miejsce obrona „niesfornego” księdza Marcina Lutra podczas przesłuchania przez legata papieskiego kardynała Tomasza Kajetana. Dotąd Oekolampad postępował zgodnie z tradycją Erazma, studiował pisma Lutra, konsultował się z Janem Eck i w 1520 roku zamieszkał w klasztorze Altomünster. Tam przetłumaczył kolejne pisma Ojców Kościoła i doszedł tak daleko, że zgodził się z doktryną usprawiedliwienia przez samą wiarę, a swoje stanowisko opublikował w dwóch pismach. Po tym musiał opuścić klasztor i został księdzem na zamku Ebernburg u zwolennika reformacji i protektora Marcina Lutra, Franza von Sickingen.

W 1522 roku osiadł ostatecznie w Bazylei, gdzie przetłumaczył kolejne pisma patrystyczne. Od 1523 roku prowadził publiczne wykłady o biblijnych prorokach, wkrótce po tym z woli książęcego biskupa został mianowany na profesora, a w 1525 roku został duchownym w Martinskirche.

Oekolampad kontynuował dyskusje z Huldrychem Zwinglim, Erazmem z Rotterdamu, Lutrem i Marcinem Bucerem. Wyrażał podobny pogląd co reformator w Zurychu, że podczas Wieczerzy Pańskiej (Komunii) spożywany chleb i wino są jedynie symbolami ciała i krwi Jezusa Chrystusa (memorializm). W 1526 roku był liderem reformowanych podczas dysputy w Baden.

Jan Oekolampad cieszył się dużym poważaniem, jednakże nigdy nie miał tak dużego wpływu jak Zwingli w Zurychu, zwłaszcza, że był biskupem Bazylei. W wyniku nacisku społeczeństwa w roku 1525 doszło do sekularyzacji kilku klasztorów, w 1528 roku ewangelicy reformowani uzyskali wolność wyznaniową, a w 1529 roku doszło do zniesienia katolickich nabożeństw. W tym samym roku Oekelampad poślubił Wibrandis Rosenblatt, która urodziła mu troje dzieci, i która po jego śmierci wyszła za mąż najpierw za Wolfganga Capito, a później za Marcina Bucera.

W 1528 roku Oekolampad zorganizował z Zwinglim dysputę w Bernie. Od 1529 roku był biskupem Kościoła reformowanego w Bazylei, ale zachował także stanowisko profesora. Wziął też udział, stojąc po stronie Zwingliego w rozmowach religijnych w Marburgu (1529), w której Zwingli odrzucił porozumienie, a które zaakceptował Marcin Bucer. Na pięciu synodach (1529-1531) troszczył się o naukę kościelną (katechizm) i kościelny rygor, a nadzór nad tym chciał przekazać radzie niezależnych prezbiterów.

Oekolampad zmarł w 1531 roku, kilka tygodni po śmierci Huldrycha Zwingli i został pochowany w katedrze w Bazylei.

Literatura:

1. J. Brashler, From Erasmus to Calvin: Exploring the Roots of Reformed Hermeneutics. Interpretation: A Journal of Bible and Theology. 63 (2), 2009, 154–166.

2. R. Bäumer, L. Scheffczyk, Johannes Oekolampadius, 1994, 673.

3. T. Stähelin, John Oecolampadius: The Reformer of Basel, 2016.