500-lecie bitwy pod Böblingen

Upamiętnienie bitwy na stacji kolejki miejskiej S-Bahn w Goldberg

500 lat temu miała miejsce bitwa pod Böblingen, jedna z najważniejszych bitew wojny chłopskiej. W tym starciu zbuntowani chłopi z Wirtembergii, zgromadzeni na Złotej Górze (niem. Goldberg) między Böblingen i Sindelfingen, zostali pokonani przez armię Związku Szwabskiego pod dowództwem Truchsessa Georga von Waldburg (1488-1531).

Jedna z plansz informacyjnych na stacji kolejki miejskiej S-Bahn w Goldberg

16 kwietnia 1525 roku chłopi wkroczyli do miasta Weinsberg i brutalnie zamordowali jego szlacheckich mieszkańców. Wieczorem w dniu ataku na Wunnenstein koło Großbottwar utworzyła się grupa chłopów z Wirtembergii pod dowództwem Materna Feuerbachera i Hansa Wunderera. Doktor Marcin Luter odwrócił się od zbuntowanych chłopów po masakrze w Weinsberg i nazwał ich „bandą morderców i rabusiów” (TUTAJ), co wywołało niepokój i niepewność wśród rebeliantów oraz nadszarpnęło ich reputację wśród ludności.

W trakcie marszu wielu chłopów zostało siłą wcielonych do grup powstańczych. W Herrenberg dołączyła do nich grupa ze Schwarzwaldu „Haufen vor Wald” pod przewodnictwem Thomasa Maiera oraz chłopi z regionu Hegau (łącznie 5000–6000). Inni chłopi i mieszkańcy regionu Böblingen/Sindelfingen zostali zmuszeni do przyłączenia się do powstańców. Armia chłopska ostatecznie liczyła około 15 000 powstańców, lecz była słabo wyposażona. Morale bojowe „przymusowo zwerbowanych” powstańców prawdopodobnie również nie było zbyt duże. Ponadto grupy chłopskie nie były ze sobą zjednoczone, a ich cele były bardzo różne – od wdrażania „Dwunastu Artykułów” (TUTAJ) po „reorganizację państwa”.

Około 9 maja Truchsess Georg von Waldburg również dotarł w okolice Herrenberg ze swoimi armatami i około 7500 najemnikami, w tym 1500 konnymi. Truchsessa nazywano „Bauernjörg”, ponieważ w przeszłości działał wyjątkowo brutalnie wobec powstańców. W Herrenberg Truchsess szukał konfrontacji i zastraszał chłopów swoją artylerią. W nocy 10 maja wycofał się do Böblingen i Sindelfingen.

Goldberg, to stąd ruszyli chłopi 12 maja 1525

12 maja 1525 powstańcy chcieli omówić sposób dalszego postępowania po tym, jak umiarkowany przywódca Matern Feuerbacher, który opowiadał się za negocjacjami, został zastąpiony dzień wcześniej przez rycerza Schenka von Winterstettena, który domagał się rozwiązania militarnego. Chłopi czuli się bezpiecznie między Böblingen i Sindelfingen, ponieważ Truchsess nie mógł rozmieścić swojej kawalerii na bagnach. Jeźdźców tych nazywano „chłopską śmiercią”, ponieważ powstańcy walczący pieszo byli od nich zazwyczaj słabsi. Donoszono również, że wielu powstańców świętowało nocą 12 maja. Po otrzymaniu żołdu Truchsess i jego najemnicy wyruszyli wczesnym rankiem 12 maja przez Mauren i las w kierunku Böblingen. Chłopi byli zaskoczeni i szybko zajęli pozycje między Böblingen i Sindelfingen. Jedna z grup, prawdopodobnie „Gewalthaufen” („gwałtowny tłum”), zabarykadowała się na Goldberg i zbudowała tam fortecę dla wozów. „Zagubiona grupa” rozlokowała się w lesie na wschód od Wzgórza Szubienic (niem. Galgenberg). Chłopi najpierw skutecznie obronili grzbiet na wschód od górnej bramy miejskiej Böblingen, pomiędzy Käppele i Waldburg. Ze względu na bagnisty teren między Böblingen i Sindelfingen, wojska von Waldburga nie mogły zaatakować chłopów bezpośrednio, wykorzystując kawalerię. Truchsess utorował więc dostęp do wzgórza zamkowego w Böblingen, grożąc zrównaniem miasta z ziemią i „uduszeniem” wszystkich jego mieszkańców. Stamtąd mógł atakować powstańców przy użyciu dużych arkebuzów i armat.

Goldberg, Guillermo de Luca, Wojna chłopska

Zbliżanie się hrabiego Wilhelma von Fürstenberg spowodowały, że chłopi wycofali się za górną bramę miejską Böblingen. Na wschód od bramy miejskiej Böblingen, między Käppele i Waldburg, 80 jeźdźców szybko zajęło niewielki grzbiet, gdzie sprowadzono cztery lekkie działa. Gdy wystrzelono je w stronę nadciągających chłopów, „zagubiona grupa” uciekła jako pierwsza, a wkrótce potem zrobiła to samo „gwałtowna grupa” ze Złotej Góry. Wcześniej Galgenberg był już zajęty przez kawalerię Związku Szwabskiego.

Goldberg, Rudi Weiss, Ofiara chłopów

Goldberg, Karl Heger, Z pałami i kosami

Böblingen, Sicheln, On utopił marzenia Niemiec w morzu krwi (2000)

Bitwa przerodziła się w masakrę chłopów. Powstańcy próbowali uciec do pobliskich lasów, jednak drogę zagrodził im miejscowy zarządca i kazał ich wymordować. W ciągu zaledwie czterech godzin, od godz. 10.00 do 14.00, chłopi zostali krwawo pokonani.

Na miejscu głόwnego starcia stoi dziś szkoła podstawowa im. Ludwiga Uhlanda

Tu rozproszyły się grupy chłopskie po przegranej bitwie

Miejsce wycofania się chłopόw po przegranej bitwie w Goldberg

W niedzielę 11 maja 2025 zorganizowano nabożeństwo ekumenicznie przed szkołą im. Ludwiga Uhlanda w Böblingen, miejscu starcia wojsk chłopskich i Związku Szwabskiego, a na dzisiaj jest zaplanowany wykład profesora Volkera Leppina, historyka Kościoła i wykładowcy na Uniwersytecie Yale i byłego dziekana Wydziału Teologii Ewangelickiej na Uniwersytecie w Tybindze, w ewangelickim kościele Stiftskirche w Böblingen o godzinie 19:00.

Przyczyny klęski powstańców

Podaje się kilka powodów, aby wyjaśnić porażkę powstańców:

- Armię powstańczą tworzyli chłopi i mieszkańcy miast, niedoświadczeni w walce i słabo uzbrojeni, natomiast Związek Szwabski tworzyli najemnicy doświadczeni w walce.

- Zarówno wśród samych grup chłopskich, jak i wśród ich przywódców, panowały rozbieżności co do celów powstania, brakowało jednego, konkretnego przewodzącego.

- Mimo że grupy chłopskie przewyższały liczebnie wojska szlachty, uciekli oni bez większego oporu, co interpretuje się jako brak woli walki. Z pewnością miało to swoje źródło w „przymusowym werbowaniu” powstańców.

- Mówi się również, że odwrócenie się Marcina Lutra od celów powstańców osłabiło ich determinację.

Muzeum Wojny Chłopskiej w Böblingen

W muzeum

Skutki bitwy pod Böblingen

Po klęsce powstańców pod Böblingen „bunt chłopski” w Wirtembergii dobiegł końca. Liczba ofiar wśród rebeliantów waha się w zależności od źródła od 2000 do 9000 zabitych powstańców. Realistyczna ocena wskazuje na ok. 3000 zgonów. Straty po stronie Związku Szwabskiego były wyjątkowo małe. Kronikarze wspominają o około 25 żołnierzach kawalerii i 15 żołnierzach pieszych.

Ocalali powstańcy musieli okupić swoje życie pieniędzmi i/lub zostali wydaleni z kraju. Wiele ich rodzin zostało zmuszonych do wygnania po tym, jak ich majątek został skonfiskowany. Matern Feuerbacher został aresztowany w 1527 roku i postawiony przed sądem cesarskim w Rottweil. Po trwającym kilka miesięcy procesie został uniewinniony przez dwunastu przysięgłych, ku wielkiemu niezadowoleniu władz Wirtembergii.

Żądania powstańców, zawarte w „Dwunastu Artykułach”, nie zostały spełnione. Na przykład w Wirtembergii poddaństwo zostało zniesione dopiero w 1817 roku, natomiast przymusowa praca i podatki zostały zniesione pod koniec XIX wieku.

Heidrun Brehm, Attila Melzer, Rita Püpcke i Günther Wahl napisali następujące podsumowanie dotyczące znaczenia bitwy pod Böblingen: „Wojna chłopska była nie tylko największym ruchem ludowym w historii Niemiec, ale także ważnym kamieniem milowym na długiej drodze Niemców do demokracji. Chociaż bunt chłopów zakończył się straszliwą porażką, odwaga ludzi, którzy walczyli o swoją godność ludzką, posłużyła jako wzór dla kolejnych pokoleń”.

Makieta bitwy pod Böblingen 12 maja 1525 w muzeum

Literatura:

1. H. Behm, A. Melzer, E. Püpcke, G. Wahl, Bauern Bürger Pioniere; Unterwegs in Böblingens Geschichte, 2017, 78-79.

2. ZEITREISE