Elementy Niemieckiej Mszy Marcina Lutra z 1526 roku

Pieśń na wejście lub introit (psalm wprowadzający) – WA 19,80,25-86,5

Reformator poleca zostawić szaty liturgiczne, paramenty ołtarza i świece (WA 19,80,26). Jednocześnie upomina, by ksiądz nie odwracał się ciągle do ludu (WA 19,80,28-30).

Na rozpoczęcie mszy należy odśpiewać pieśń lub psalm po niemiecku. Jako przykład introitu podaje „Ich will Herrn loben allezeit” (Chcę chwalić Pana w każdy czas, WA 19,81).

Kyrie Eleison – WA 19,86,6-12

Potem następuje odlewanie: „Kyrie eleison, Christe eleison, Kyrie eleison (bez tłumaczenia greckich fraz na niemiecki; WA 19,86,6-12).

Modlitwa zbiorowa (kolekta, oratio) – WA 19,86,13-87,2

Liturg odśpiewuje oratio unisono (WA 19,86,13). To sposób wykonania utworu muzycznego (lub jego fragmentu) polegający na zgodnym wykonaniu przebiegu melodycznego przez całą orkiestrę lub grupę instrumentów w interwale oktawy czystej albo prymy czystej:

„Allmächtiger Gott, der du bis tein Beschützer aller, die auf dich hoffen, an welche Gnade niemand es vermag noch etwas für dich gilt, lass deine Barmherzigkeit uns Reichlach wiedererfahren, auf das wir durch deinen Heiligen Geist eingeben denken, was recht ist, und durch deine Kraft auch dasselbe Vollbringen um Jesus Christus unseres Herrn willen. Amen.“ (WA 19,86,15-87,2)

Wszechmogący Boże, który jesteś obrońcą wszystkich, którzy w Tobie pokładają nadzieję, a na Twą nikt nie może niczego uczynić, ani zaskarbić, pozwól nam na nowo doświadczyć Twojego miłosierdzia, abyśmy przez Twojego Ducha Świętego pamiętali o tym, co słuszne, a przez Twoją moc, również tego samego dokonali przez na Jezusa Chrystusa, Pana naszego. Amen.

Czytanie z Listόw Apostolskich – WA 87,3-90,4

Tzw. epistel wykonuje się octavo tono. Tu obowiązuje poniższe zasady:

Periodus est finis tententie.

Colon est membrum periodi.

Coma est incistio vel membrum coli.

Regule huius melodie.

Śpiew odbywa się w kolejności: Initium – Coma – Coma aliud – Colon – Periodus – Questio – Finale.

Graduał (pieśń tygodnia) – WA 19,90,5-6

Na czytanie wierni odpowiadają śpiewem pieśni „Nun bitten wir dich, Heiligen Geist” (Prosimy Cię, Duchu Święty; WA 35,447,11-448,15) lub innej wraz z całym chόrem.

Ewangelia – WA 19,90,7–94,15

Ewangelię wykonuje się w quinto tono przodem do wiernych (WA 19,90,7-8). I tu obowiązuje kolejność śpiewu:

- na Niedziele zwyczajne: : Initium – Coma – Coma aliud – Colon – Periodus – Questio – Finale (WA 19,90,10-15);

- Na Święta wspominające konkretne osoby, np. Ewangelistόw: Coma – Coma aliud – Colon – Periodus – Questio – Finale (WA 19,91,1-5);

- Na Święta Chrystusowe: Coma – Colon – Periodus – Questio – Finale (WA19,91,6-10);

- Na Czwartą Niedzielę Adwentu z przedmową: So schreibt der Heilige Johannes in seinem Evangelium. Das ist das Zeugnis des Johannes… (O tym pisze św. Jan w swojej Ewangelii. Oto świadectwo Jana...) – WA 19,91,11-15.

Credo jako pieśń – WA 95,1-2

W odpowiedzi na usłyszaną Ewangelię zbόr odśpiewuje „Wir Glauber all an einen Gott” (Wszyscy wierzymy w jednego Boga; WA 35,).

Kazanie – WA 19,95,3-18

Po wyznaniu wiary (credo) ma miejsce kazanie o przeznaczonym na daną niedzielę fragmencie biblijnym (perykopie):

„Potem następuje kazanie o niedzielnej Ewangelii i zastanawiam się, czy przez cały rok można by czytać niemieckie postylle. Byłoby najlepiej, gdyby postyllę czytano ludowi w całości lub w części, nie tylko ze względu na kazanie jako takie, które nie mogło być lepsze, ale także ze względu na zapobieganie staraniom „marzycieli” i sektom, jak to w homiliach na mszach widać i czuć, że to była po prostu wielka tragedia. W przeciwnym razie, gdzie duchowy rozsądek i sam duch nie przemawiają przez kaznodziejów (do czego nie chcę tutaj dążyć, duch z pewnością uczy przemawiania we wszystkich kazaniach i homiliach), to w końcu dochodzi do tego, że każdy kaznodzieja staje się tym, czym chce, a zamiast Ewangelii i jej interpretacji głosi się kazanie o niebieskich migdałach.” (WA 19,95,3-14)

Reformator przestrzega przed zmianą perykop niedzielnych i dlatego zachęca do korzystania z jego postylli, gdyby przygotowanie kazania do konkretnego fragmentu sprawiało księdzu trudności.

Parafraza Modlitwy Pańskiej i przygotowanie do Wieczerzy Pańskiej – WA 19,95,19-97,11

Parafraza Ojcze Nasz przygotowująca do Sakramentu Ołtarza rozpoczyna się słowami:

„Lieben Freunde Christi, weil wir hier versammelt sind in dem Namen des Herrn, sein Heiliges Testament zu empfangen, so vermahne ich euch auf des Erste, dass ihr eure Herzen zu Gott erhebt, mit mir zu beten das Vaterunser, wie uns Christus, unser Herr gelehrt und Erhöhung tröstlich zugesagt hat...“ (WA 19,95, 22-25)

Drodzy przyjaciele Chrystusa, ponieważ zebraliśmy się tutaj w imię Pana, aby przyjąć Jego Święty Testament, nawołuję was przede wszystkim, abyście wznieśli swoje serca do Boga i odmówili ze mną Modlitwę Pańską, jak Chrystus, nasz Pan uczy nas i obiecał wywyższenie z pocieszeniem…

Konsekracja Chleba i Wina (poprzez Słowa Ustanowienia) – WA 19,97,12-99,16

Słowa Ustanowienia odśpiewuje się zgodnie z podaną melodią. Doktor Luter mόwi o „kosekracji chleba” („consecration des brods; WA,19,99,6) i „błogosławieniu kielicha” („darnach segene man den kilch”; WA 19,99,10), przywołując Łk 22,20 i 1 Kor 11,25. Po konsekracji chleba ksiądz podnosi kielich i śpiewa „Sanctus” po niemiecku lub pieśń „Gott sei gelobt” (Pan niech będzie błogosławiony; WA 35,452,11-453,18) lub też pieśń Jana Husa „Jezus Chrystus, nasz Zbawiciel” (WA 19,99,8-10). Zaraz po tym ksiądz błogosławi kielich z winem, a zbόr odpowiada śpiewem „Baranku Boży” (Agnus Dei) po niemiecku, czyli w języku ojczystym (WA 19,99,10-11).

"Coscecration des brodts"...

Elewacja (podniesienie) – WA 19,99,17-100,3

„Das Aufheben wollen wir nicht abtun, sondern behalten…“ – „Nie chcemy znieść podniesienia, chcemy je utrzymać“ (WA 19,99,17). Kielich powinien zostać podniesiony w momencie odśpiewania „Sanctus”, co oznacza, że Jezus nakazał to czynić na Jego Pamiątkę, „bo tak jak sakrament zostaje fizycznie podniesiony, a mimo to nie widać Ciała i Krwi Chrystusa, tak też wspomina się go i wywyższa przez słowo kazania…” (WA 19,99,19-21).

„Das Aufheben wollen wir nicht abtun, sondern behalten…“

 Rozdawanie chleba i wina przy akompaniamencie niemieckiego Sanctus i/lub innych pieśni – WA,10,100,4-102,6

Niemiecki Sanctus jest inspirowany Iz 6,1-4 (WA 19,100,6).

Modlitwa dziękczynna – WA 19, 102,7-11

„Wir danken dir, Allmächtiger Herr Gott, dass du uns durch diese heilsame Gabe hast erquicket und bitten deine Barmherzigkeit, dass du uns solches Gedeihen lässt zu starkem Glauben gegen dir und zu brinstiftiger Liebe unter uns allen, um Jesus Christus unseres Herrn willen. Amen.“

„Dziękujemy Ci, Panie Boże Wszechmogący, że pokrzepiłeś nas tym uzdrawiającym darem i prosimy o Twoje miłosierdzie, abyśmy mogli rozwijać się w mocnej wierze wobec Ciebie i w żarliwej miłości między nami wszystkimi, przez Jezusa Chrystusa, Pana naszego. Amen."

Błogosławieństwo Aarona (4 Mż 6,22-26) – WA 19,102,12-14

Niech ci błogosławi Pan i niechaj cię strzeże;

Niech rozjaśni Pan oblicze swoje nad tobą i niech ci miłościw będzie;

Niech obróci Pan twarz swoję ku tobie i niechaj ci da pokój.


Pisma hymnologiczne do Niemieckiej Mszy znajdują się w WA 35,372-374.