Katharina Zell

Katharina Zell (ok. 1497-1562)

Katharina Schütz urodziła się w Strasburgu między 15 lipca 1497 a 15 lipca 1498 jako córka mistrza stolarskiego. Już jako młoda dziewczyna zajmowała się kwestiami religijnymi, intensywnie uczęszczała na nabożeństwa i, jak kiedyś powiedziała, „kochała wszystkich pastorów i krewnych Kościoła i obawiała się ich”. Już w 1521 roku Matthäus Zell głosił w katedrze w Strasburgu w duchu Reformacji. Katharina była jedną z jego słuchaczek. Na początku reformacji w Strasburgu Katarzyna interweniowała w sporach publicznych i napisała do biskupa Strasburga Wilhelma III przez Hohnsteina „szorstkie listy”. W korespondencji bronił idei reformatorskich Marcina Lutra.

3 grudnia 1523 roku wyszła za mąż za Matthäusa Zella. Ich ślub odbył się 3 grudnia 1523 roku o godzinie 6:00 rano, a udzielił im go Marcin Bucer. Jeszcze w tym samym roku nowożeńcy przyjęli Komunię pod dwiema postaciami (sub utraque). Katharina stała się pomocną partnerką męża w jego kwestiach biurowych, a swoje pierwsze dzieła literackie pisała od 1524 roku. Reakcja rady miasta była na nie niezwykle krytyczna. 

Pismo "Entschuldigung Katharina Schütz" z 1524 roku

Jednym z jej dzieł był zbiór ksiąg (w czterech tomach) zawierających hymny Braci Czeskich z lat 1534-1536. W przeciwieństwie do większości innych znanych prac Kathariny, nie brała ona prawie żadnego udziału w pisaniu hymnów w tej książce. Księga została pierwotnie wydana w 1531 roku przez Michaela Weisse, który wydał ścisłe instrukcje, aby nie zmieniać faktycznego tekstu książki, chociaż dodała dwa inne hymny. Katharina miała pewną kontrolę nad faktyczną muzyką hymnów, która przeszła przez kilka poważnych zmian przez nią. Możliwe, że Katharina miała asystenta, na którym polegała przy adaptacji muzycznej, chociaż nie wspomina o żadnym takim asystencie.

Katharina opiekowała się ponadto biednymi, chorymi, cierpiącymi i więźniami. U boku męża starała się stworzyć gościnną plebanię. Duża plebania często przypominała schronisko dla szukających ochrony i potrzebujących. W czasach wojny chłopskiej i głodu pod opieką znajdowało się tu często około stu osób. Katharina opiekowała się także biednymi studentami i pracowała na rzecz założenia Wilhelmerstift w 1543 roku.

Ale wiedziała też, jak pomóc w trudnej sytuacji emocjonalnej. Jej „List pocieszenia do cierpiących chrześcijan ze wspólnoty w Kenzingen” jest dobrze znany. Na skutek tych zamieszek ok. stu mężczyzn musiało opuścić miasto. Katharina przyjęła 50-60 z nich na cztery tygodnie. Opieką duszpasterską objęła również Felixa Armbrustera. Gdy ten zachorował w 1558 roku, Katharina wysłała mu jej interpretację Psalmόw 51 i 130 oraz modlitwy Ojcze Nasz. W latach 30-stych odwiedzała w więzieniu Melchiora Hofmanna, kaznodzieję anabaptystόw, ktόrzy nie byle mile widziany w Strasburgu. Jej zdaniem chrzest powinno się „uwolnić” od czasu i wieku wiernego.

Katharina utrzymywała kontakt i korespondencję z uczonymi swoich czasów. Kilkakrotnie pisała do Marcina Lutra i otrzymywała od niego odpowiedzi. Kiedy szwajcarscy teolodzy byli w Strasburgu w drodze na dyskusję religijną w Marburgu (1529), dla niej zaszczytem było być ich pokojówką i kucharką. Gdy fale sporu o pojmowanie Sakramentu Ołtarza zaczęły słabnąć, Marcin Luter zachęcał ją, aby pomagała, „w celu utrzymania pokoju i jedności”. Po 1538 roku Katharina towarzyszyła mężowi w drodze do Wittenbergi, gdzie z mężem i Marcinem Lutrem omawiała kwestie Zgody (Konkordii) Komunijnej. Podobnie jak jej mąż była na tyle otwarta, że ​​przyjmowała idee zarόwno Marcina Lutra, jak i Huldrycha Zwingliego, Kaspara Schwenckfelda i anabaptystów, choć Katharinie i Matthäusowi bliży był w tej kwestii pogląd reformatorόw szwajcarskich. W przedmowie do śpiewnika Michaela Weiße życzy sobie, aby te pieśni „śpiewał rzemieślnik podczas swojej pracy, służąca podczas zmywania naczyń, oracz na swoim polu, a matka śpiewała je płaczącemu dziecku w kołyska". Tę wielkoduszną postawę zachowała także po śmierci męża, za którego sama wygłosiła mowę pochwalną. Katharina wygłosiła trzykrotnie kazania: na pogrzebie jej męża w 1548 roku i dwukrotnie w 1562. Jako wdowa zajęła się intensywną lekturą Biblii z perspektywy kobiety i tak argumentowała swoją działalność. Na kwestię milczenia kobiety w zborze, odpowiadała Gal 3,27-28: wszyscy ochrzczeni, bez względu na płeć, są dziećmi Bożymi, lub cytatem z Księgi Joela 3 o zstąpieniu Ducha Świętego na synόw i cόrki.

Katharina Katarzyna była również świadoma, że ​​jako kobieta o bardzo silnych poglądach i wartościach osobistych, nie będzie wspierana przez wszystkich. Napisała: „Co mogę zrobić lub osiągnąć teraz, gdy jestem biedną kobietą, która, jak mówi wielu, powinna kręcić się i troszczyć o chorych... Jestem przekonana, że ​​gdybym zgadzała się z naszymi kaznodziejami we wszystkim, byłabym nazywana najbardziej pobożną i wykształconą kobietą urodzoną w Niemczech, ponieważ nie zgadzam się z nimi, jestem nazywana arogancką osobą i, jak mówi wielu, doktor Katarzyną („doktor” jest poniżającym określeniem sugerującym zuchwałość).”

Jednym z tytułów i zajęć Kathariny było bycie pamflecistką. Pamflety były niezbędne dla protestantyzmu w okresie Reformacji. Bez broszur Reformacja prawdopodobnie nie miałaby takiego samego wyniku. Broszury służyły do ​​szybkiego i dogmatycznego informowania szerokiego grona odbiorców o bieżących wydarzeniach. Szlachcianki tamtych czasów byłyby najprawdopodobniej bardziej widoczne ze swoimi broszurami niż Katharina, która jako kobieta z klasy średniej miała tendencję do bycia mniej eksponowaną, ponieważ pisała więcej dla swojej lokalnej społeczności.

Jako kobieta w tym okresie, Katharina rzeczywiście stanęła w obliczu pewnych wyzwań, których nie mieliby mężczyźni-pamfleciści. Stawiając czoła krytyce Katarzyna przypominała, że nigdy nie zapomniała o swojej odpowiedzialności jako żona i że była partnerką swojego męża. Czyniąc to, pokazała, że ​​uznaje jej ważną rolę i doceniła jej osobisty wkład: „Dlatego mój pobożny mąż nazywał mnie tylko swoim wikariuszem, chociaż nigdy nie stałam na ambonie – czego nie musiałam robić w ramach moich obowiązków.”

W testamencie z 1 kwietnia 1562 roku ustanowiła uniwersalnymi spadkobiercami Johanna Wintera von Andernacha, jego żonę, jej przyjaciółkę Felicitas i jego szwagierkę Elisabeth Heglin. Zmarła 5 września tego samego roku.

Doświadczenia Katarzyny nie odzwierciedlają doświadczeń większości kobiet w okresie Reformacji. Praca, którą wykonywała, nie była zwyczajna dla kobiet w tym okresie. Reformacja faktycznie wydała mniej pisarek niż poprzedni okres średniowiecza. Od kobiet w tym okresie oczekiwano, że będą podporządkowywać się pewnym rolom i zasadom, które były im narzucane instytucjonalnie i społecznie. Katharina jest przykładem kobiety, która przełamała te bariery, aby przekazać swoje przekonania opinii publicznej. Katharina różni się również od niektórych innych reformatorek tym, że nie była narażona na wiele groźnych sprzeciwów. Jedną z kobiet, która stawiła czoła części tego sprzeciwu, była Argula von Grumbach (TUTAJ), inna wpływowa pamflecistka. W odpowiedzi na jej pracę publiczną teologowie z uniwersytetu w Ingolstadt byli „zdeterminowani, aby oswoić „głupi worek” i ukarać „kobiecego diabła”…

Literatura:

1. S. Domröse, Frauen der Reformationszeit. Gelehrt, mutig und glaubensfest, 2017, 45ff.

2. L. M. Koldau, Frauen – Musik – Kultur. Ein Handbuch zum deutschen Sprachgebiet der Frühen Neuzeit, 2005, 456-467.

3. E. A. McKee, Katharina Schütz Zell, Bd. 2: (The writings. A critical edition (= Studies in medieval and reformation thought)), 1998.

4. C. Schlarb, Katharina Zell, geborene Schütz (um 1497-1562). Theologische Schriften und Literatur für die Gemeinde. In: E.-M. Bachteler, P. Ziegler (Hrsg.), Auf zur Reformation, Selbstbewusst, mutig, fromm – Frauen gestalten Veränderung, 2016, 103-108.

5. U. Zitzlsperger, Mother, Martyr And Mary Magdalene: German Female Pamphleteers And Their Self-images. History 88, no. 291, 2003, 379–92.

6. K. Stjerna, Women and the Reformation, 2009, 11-12,77-78.

7. M. Lienhard, « Catherine Zell, femme de tête et de cœur du XVIe siècle strasbourgeois », in « Des femmes qui œuvrent sur le plan religieux, social, culturel voire politique », in Les Saisons d'Alsace, hors-série, hiver 2016-2017, 57.

8. C. Taeger Arnsperger, Two Reformation Women and their Views of Salvation - Katharina Schütz Zell & Marie Dentière, 2020, 12ff.