Dzieci Marcina i Katarzyny Luter: Magdalena

Łukasz Cranach Starszy, portret dziewczynki, 1520

Ze względu na bliskość narodzin Magdaleny i śmierci Elżbiety, Magdalena nabiera w okresie prenatalnym znaczenia jako pocieszenia dziecka danego przez Boga (WA BR 5, 1310, 9f.; WA BR 5, 1415, 1-3; WA BR 5, 1417,4-6). Magdalena urodziła się 4 maja 1529. Marcin Luter poprosił Mikołaja von Amsdorfa, aby został jej ojcem chrzestnym.

Oprócz syna Jana często wspomina się o nowo narodzonej córce Magdalenie (WA TR 1, 1032, 23-27, WA TR 3, 2882, 1-5.). Dodatkowo nadaje jej zdrobnienia np. Lenichen, Lenchen czy Lehnchen (WA BR 5, 1529, 94; WA BR 5, 1582, 3 i WA BR 6, 1908, 38) i pozdrawia ją w swoich listach (WA BR 5, 1476,19; WA BR 6, 1908,37-39), a także obserwuje i opisuje jej dziecięce cechy (WA TR 3, 2882,1-5; WA BR 10, 3794,31). Świadczą o tym listy, np. komentarz Lutra do portretu Magdaleny, który Katarzyna wysłała mu do twierdzy Coburg w 1530 roku, w którym Luter udzielał żonie wskazówek, jak odstawiać Magdalenę od piersi w sposób przyjazny dziecku (WA BR 5,1582). Artefakt pędzla Łukasza Cranacha Starszego uważano przez wieki za obraz Magdaleny Luter, jednak najnowsze badania wskazują datę jego powstania na 1520 rok, a więc na 9lat przed jej narodzinami. Portret przedstawia nieznaną dziewczynkę, ktόra prawdopodobnie przypomina Magdalenę.

Wychowywanie dzieci ze względu na płeć przez Lutra wiązało się z codziennymi naukami katechetycznymi dla Magdaleny i Jana (WA TR 1,81,26-31), a tym samym podstawową prywatną edukacją jako uzupełnienie zwykłej praktyki w pracach domowych (WA TR 3,2882,1-5). Magdalena miała bliską relację z Janem (WA BR 10,3792).

13-letnia Magdalena zachorowała we wrześniu 1542 roku. Po tym, jak jej najstarszy brat Johannes wyjechał do szkoły w Torgawie, Katarzyna von Bora 30 sierpnia udała się do Zülsdorf, aby przewieźć belki budowlane na potrzeby prac renowacyjnych. Teraz pospieszyła do domu. Tutaj rodzice stali każdego dnia przy łóżku chorej Magdaleny, coraz bardziej bezradni i zmartwieni. Katarzyna i Marcin sądzili, że mogą wzmocnić Magdalenę poprzez spotkanie z jej ulubionym bratem Janem. Kiedy 7 września Hannes wszedł do domu rodziców, zastał swoją siostrę, która wyglądała tak samo jak on, umierającą. 26 września 1542 roku, trochę po godzinie 9.00, zmarła na nieznaną chorobę i została pochowana na cmentarzu przed Bramą Elsterską (WA BR 10, 3794, 31; WA BR 12, 4291). Notatki autorów Mów Stołowych, dotyczące ostatnich godzin przed jej śmiercią, należą do najbardziej poruszających świadectw luterańskiej opieki duszpasterskiej (WA TR 5, 5490a-5502). WA TR 5, 5494 opisuje ostatnią rozmowę Marcina z chorym dzieckiem, w ktόrej Reformator pyta cόrkę, czy chciałaby przy nim zostać, czy odejść do innego Ojca. Magdalena miała odpowiedzieć: „Tak, drogi tatusiu – jak Bόg zechce.” Dramatyczna scena nie podaje informacji o Katarzynie, matce. Nie wiadomo, gdzie wόwczas była. W Mowie Stołowej numer 5493 pojawia się refleksja o upiorności śmierci, gdyż zabiera ukochane dziecko.

Mowy Stołowe 5490a-c podają treść epitafium dla Magdaleny Luter w językach łacińskim i niemieckim:

(WA TR 5, 5490a):

Epitafium jest agonią odebraną jej ojcu

Śpię tu ze świętymi, ja Magdalena Luter

Moja córka i ja odpoczywamy w tym łóżku.

Byłam córką śmierci, zrodzoną z nasienia grzechu,

Ale żyję Twoją krwią, Chryste, odkupiona Twoją krwią.

Tutaj śpię ja Magdalena, cόrka Doktora Lutra,

I odpoczywam w moim łożu ze świętymi.

Byłam zrodzona w grzechu i muszę umrzeć,

Ale żyję dzięki Twojej krwi, Chryste, i jestem odkupiona.


(WA TR 5, 5490b):

Epitafium dla Magdaleny, cόrki Lutra i samego ojca

Magdaleno, kochane dziecko Lutra,

Znaleźć cię można w świętym śnie,

A twoim łożem jest ziemia,

I my wszyscy nie będziemy niczym innym.

Cόrka urodziła się, by umrzeć,

I z uwagi na moc grzechu jest zgubiona,

Ale śmierć w krwi Chrystusa

Woła mnie do życia i do dobra.

(WA TR 5, 5490c):

Ja, Lena, drogie dziecko Lutra 

Śpi ętutaj ze wszystkimi świętymi 

I leż wę pokoju. 

Teraz jestem gościem naszego Boga, 

Rzeczywiście byłam dzieckiem śmierci, 

Ze śmiertelnego nasienia urodziła mnie moja matka, 

Teraz żyję i jestem w królestwie Bożym. 

Dziękuję za to krwi i śmierci Chrystusa.

Magdalena Luter, podobnie jak wszyscy członkowie rodzin osób związanych ze środowiskiem akademickim, została pochowana z akademickim współczuciem. Zaproszenie rektora uniwersytetu w Wittenberdze do ​​wzięcia udziału w jej pogrzebie w niezwykły sposób podkreśla chrześcijańskiego ducha 13-latki. 

Marcin Luter rozpaczał jeszcze długo po utracie kochanej cόrki (WA BR 10, 3805, 1-5, WA BR 10, 3807, 1-7). Jednak nawet pogrążony w głębokim smutku służy jako duszpasterz innym, którzy znajdują się w podobnej sytuacji straty (WA BR 10, 3829, 1-15, WA BR 10, 3831, 1-10, WA BR 10, 3912, 1-20).

Rodzina Lutra: Marcin Luter (1483-1546; na górze po lewej), Katarzyna von Bora (1499-1552; na górze po prawej), Magdalena Luter (1529-1542; pośrodku), Jan i Małgorzata Luder, rodzice Marcina Lutra (poniżej). Rycina z 1702 roku

Literatura:

1. S. H. Hendrix, Martin Luther. A very short introduction (= Very Short Introductions), 2010, 76.

2. K. Bärenfänger, Kinder Luthers. In: V. Leppin, G. Schneider-Ludorff (Hrsg.), Das Luther-Lexikon, 2017, 343.

3. E. Strauchenbruch, Luthers Kinder, 2017, 82-92.