Starania o ujednolicenie pojmowania Chrystusa w Komunii, czyli o dyspucie w Marburgu
 |
| Zamek landgrafów w Marburgu |
Dysputa religijna w Marburgu odbywała się na tamtejszym zamku od 27 września do 4 października 1529 roku na zaproszenie landgrafa Filipa Wielkodusznego. W 1526 roku na synodzie w Hombergu wprowadził on Reformację na swoim terytorium. W 1527 roku założył uniwersytet w Marburgu. Był to drugi (po Legnicy) założony uniwersytet protestancki.Landgraf heski prowadził politykę sojuszu antyhabsburskiego, mając na celu wydarcie Wirtembergii z rąk Habsburgów i przywrócenie w Stuttgarcie wygnanego księcia Wirtembergii Ulryka, którego przyjął na swój dwór. Potwierdzenie edyktu wormskiego w podczas Drugiego Sejmu Rzeszy w Spirze (1529) otworzyło przed Filipem nowe możliwości sojuszu. Ostre pożegnanie z Sejmem Rzeszy było powodem protestu w Spirze 19 kwietnia 1529. Następnie kilka protestujących stanów cesarskich połączyło się, aby utworzyć tymczasowy sojusz w Konwencji Spirskiej: Filip Wielkoduszny, elektor Saksonii Jan Stały i miasta Strasburg , Norymberga i Ulm. To dało Filipowi pierwszych sojuszników na południowym zachodzie, co było bardzo ważne dla ewentualnego natarcia na Wirtembergię. Prawdopodobnie to właśnie książę Ulryk nawiązał kontakt Filipa z Huldrychem Zwinglim. Antyhabsburska orientacja reformatora z Zurychu była dla Filipa co najmniej tak samo ważna jak jego stanowisko teologiczne. W liście z 22 kwietnia zaprosił Zwingliego na dyskusję religijną w Marburgu. W szczególności najpóźniej od 1527 roku toczył się gorący spór między Marcinem Lutrem a Huldrychem Zwinglim na temat znaczenia Wieczerzy Pańskiej, którą Luter postrzegał jako dzielącą Kościół (TUTAJ). Rozmowa w Marburgu miała na celu rozstrzygnięcie tego sporu. Zwingli już w maju obiecał przyjazd landgrafowi na piśmie i najwyraźniej Filip Melanchton również ustnie wyraził zainteresowanie, ale wycofał to ze względu na opór Lutra. Melanchton próbował uniemożliwić dyskusję religijną w Marburgu, prosząc elektora saskiego, aby zakazał wittenberskim teologom udziału, ten jednak tego nie zrobił. Filip Wielkoduszny nie ustawał w swoim życzeniu i 22 czerwca otrzymał od Melanchtona obietnicę rozmów w Marburgu z reformatorem Johannesem Oekolampadem z Bazylei. Dzień później Marcin Luter także zgodził się, jeśli zajdzie taka potrzeba, wyświadczyć landgrafowi tę „utraconą przysługę”.
Oprócz Lutra i Melanchtona w skład grupy wittenberskiej wchodzili także inni oficjalni delegaci: Justus Jonas Starszy z Wittenbergi, Andreas Osiander z Norymbergi, Johannes Brenz ze Schwäbisch Hall i Stephan Agricola z Augsburga. W skład grupy szwajcarsko-strasburgskiej weszli Zwingli, Johannes Oekolampad z Bazylei oraz reformatorzy Martin Bucer i Caspar Hedio ze Strasburga. Szwajcarzy przybyli 27 września, wittenberscy refomatorzy - 30 września, a południowoniemieccy goście - Brenz, Agricola i Osiander - 2 października. Wszystkich zakwaterowano w zamku landgrafa w Marburgu, gdzie również toczyły się dyskusje. Było wielu zainteresowanych widzów, w tym książę Wirtembergii Ulryk. Obecny był także landgraf Hesji, który jasno dał do zrozumienia, że jest zainteresowany zawarciem porozumienia.
 |
| Dysputa religijna pomiędzy Lutrem, Zwinglim i innymi teologami, zwołana przez landgrafa Filipa Wielkodusznego, odbyła się prawdopodobnie w Sali Książęcej zamku w Marburgu. |
1 października - landgraf Hesji nie pozwolił obu przywódcom Reformacji na natychmiastowe spotkanie, lecz raczej Zwingli rozmawiał z Melanchtonem, a Luter z zasadniczo uczonym Oekolampadem.
Właściwa rozmowa na temat doktryny Wieczerzy Pańskiej toczyła się przez dwa dni (2/3 października) w prywatnej komnacie Landgrafa w jego obecności i przed wybraną publicznością. Luter i Melanchton siedzieli przy stole naprzeciw Zwingliego i Oekolampada. Kanclerz Hesji Johann Feige otworzył tę rundę dyskusji 2 października o szóstej rano. Początkowo Luter zabrał głos i zarzucił Zwingliemu liczne błędy. Postanowiono ograniczyć rozmowę do kwestii Wieczerzy Pańskiej. Luter sformułował tę kwestię następująco: Zwingli ze względów rozumowych zaprzeczał prawdziwej obecności Chrystusa w elementach eucharystycznych (chlebie i winie). Przeciwstawia się temu sformułowanie biblijnego Słów Ustanowienia. Następująca rozmowa, do której Melanchton prawie nic nie wniósł, początkowo dotyczyła tekstu biblijnego i relacji pomiędzy pokarmem duchowym i fizycznym. Oekolampad, cytując Ewangelię Jana 6:63, zaprzeczył jakoby tekst biblijny oznaczał fizyczny posiłek. Luter odrzucił alternatywę pokarmu fizycznego/duchowego. Dzięki mocy Słowa Bożego oba te wydarzenia mają miejsce w tym samym czasie. Po południu Zwingli i Oekolampad przedstawili problem, w jaki sposób Ciało Chrystusa mogło znajdować się jednocześnie (po Wniebowstąpieniu) po prawicy Boga Ojca w niebie i na ołtarzach w wielu miejscach na ziemi. Doktor Luter napisał już wcześniej kredą biblijne słowa „To jest ciało moje” (Hoc est corpus meum, WA 30 III, 140-141). W trakcie dysputy nagle odsunął obrus i pokazał ten tekst. Nie przekonał tym Szwajcarów.
3 października omawiano teksty Ojców Kościoła na temat Wieczerzy Pańskiej. Po południu nagle doszło do ustąpienia, gdy ktoś (Luter lub Oekolampad, tu źródła są niejednoznaczne) zasugerował, że sakramenty należy rozumieć jako „znaki lub święte symbole”. Jednak porozumienie nie wydawało się możliwe. Wieczorem wittenberczycy zaproponowali następującą formułę kompromisową: w Wieczerzy Pańskiej obecne było Ciało i Krew Chrystusa „prawdziwie, hoc est: substancjalnie et essentialiter, non autem ilościowe vel jakościowe vel localiter”. Szwajcarzy odmówili takiego stanowiska. Próba mediacji podjęta przez Marcina Bucera 4 października zakończyła się niepowodzeniem. Szwajcarzy sugerowali, że pomimo różnic w doktrynie Wieczerzy Pańskiej można mieć wspólnotę kościelną i uznawać się nawzajem za braci chrześcijańskich, zwolennicy nauk Lutra odrzucili to. Kiedy rozmowa się nie powiodła, landgraf Filip Wielkoduszny zażądał sporządzenia przynajmniej spisu punktów konsensusu. Korzystając z Artykułów ze Schwabach, Luter napisał następnie Artykuły z Marburga (WA 30 II, 160-170). Znaleźli konsensus między obiema reformacjami w 14 artykułach. Ponadto można było ustalić odrzucenie Kościoła papieskiego.
2. Artykuł: Chrystologia, Wcielenie Jezusa, dziewicze poczęcie
3. Artykuł: Męka Pańska, Śmierć, Zmartwychwstanie, Wniebowstąpienie Pańskie
4. Artykuł: Grzech pierworodny
5. Artykuł: Zbawienie przez Chrystusa
6. Artykuł: Wiara jest darem Boga bez względu na uczynki
7. Artykuł: Wiara jest podstawą usprawiedliwienia
8. Artykuł: Słowo Boże budzi wiarę przez Ducha Świętego
9. Artykuł: Chrzest jako oznaka nowego narodzenia
10. Artykuł: Uświęcenie poprzez uczynki miłosierdzia
11. Artykuł: Korzystanie ze spowiedzi
12. Artykuł: Uznanie władzy świeckiej
13. Artykuł: Chrzest dzieci - Utrzymanie tradycji Kościelnej, tak dalece jak można, dopóki nie jest ona sprzeczna z Słowem Bożym, aby „ chronić słabych”
14. Artykuł: Komunia Święta pod dwiema postaciami, konieczność udziału w chrześcijan w Sakramencie Ołtarza. Brak porozumienia co do realnej obecności Chrystusa:”I chociaż tym razem nie porozumieliśmy się, czy prawdziwe Ciało i prawdziwa Krew Chrystusa są w chlebie i winie, tak jedna część powinna okazać chrześcijańską miłość ku drugiej, choć każde sumienie zawsze może z tego powodu cierpieć i powinniśmy pilnie prosić Boga Wszechmogącego, żeby chciał nam potwierdzić przez Ducha swojego prawdziwe z niej korzystanie.”
15. Artykuł dotyczył Wieczerzy Pańskiej. Obie strony były przeciwne doktrynie o przeistoczeniu (transsubstancjacji) i opowiadały się za zachowaniem kielicha dla świeckich (sub utraque). Jednakże różne poglądy na temat natury Wieczerzy Pańskiej pozostały nie do pogodzenia, zwłaszcza kwestia realnej obecności.
Właściwa rozmowa na temat doktryny Wieczerzy Pańskiej toczyła się przez dwa dni (2/3 października) w prywatnej komnacie Landgrafa w jego obecności i przed wybraną publicznością. Luter i Melanchton siedzieli przy stole naprzeciw Zwingliego i Oekolampada. Kanclerz Hesji Johann Feige otworzył tę rundę dyskusji 2 października o szóstej rano. Początkowo Luter zabrał głos i zarzucił Zwingliemu liczne błędy. Postanowiono ograniczyć rozmowę do kwestii Wieczerzy Pańskiej. Luter sformułował tę kwestię następująco: Zwingli ze względów rozumowych zaprzeczał prawdziwej obecności Chrystusa w elementach eucharystycznych (chlebie i winie). Przeciwstawia się temu sformułowanie biblijnego Słów Ustanowienia. Następująca rozmowa, do której Melanchton prawie nic nie wniósł, początkowo dotyczyła tekstu biblijnego i relacji pomiędzy pokarmem duchowym i fizycznym. Oekolampad, cytując Ewangelię Jana 6:63, zaprzeczył jakoby tekst biblijny oznaczał fizyczny posiłek. Luter odrzucił alternatywę pokarmu fizycznego/duchowego. Dzięki mocy Słowa Bożego oba te wydarzenia mają miejsce w tym samym czasie. Po południu Zwingli i Oekolampad przedstawili problem, w jaki sposób Ciało Chrystusa mogło znajdować się jednocześnie (po Wniebowstąpieniu) po prawicy Boga Ojca w niebie i na ołtarzach w wielu miejscach na ziemi. Doktor Luter napisał już wcześniej kredą biblijne słowa „To jest ciało moje” (Hoc est corpus meum, WA 30 III, 140-141). W trakcie dysputy nagle odsunął obrus i pokazał ten tekst. Nie przekonał tym Szwajcarów.
3 października omawiano teksty Ojców Kościoła na temat Wieczerzy Pańskiej. Po południu nagle doszło do ustąpienia, gdy ktoś (Luter lub Oekolampad, tu źródła są niejednoznaczne) zasugerował, że sakramenty należy rozumieć jako „znaki lub święte symbole”. Jednak porozumienie nie wydawało się możliwe. Wieczorem wittenberczycy zaproponowali następującą formułę kompromisową: w Wieczerzy Pańskiej obecne było Ciało i Krew Chrystusa „prawdziwie, hoc est: substancjalnie et essentialiter, non autem ilościowe vel jakościowe vel localiter”. Szwajcarzy odmówili takiego stanowiska. Próba mediacji podjęta przez Marcina Bucera 4 października zakończyła się niepowodzeniem. Szwajcarzy sugerowali, że pomimo różnic w doktrynie Wieczerzy Pańskiej można mieć wspólnotę kościelną i uznawać się nawzajem za braci chrześcijańskich, zwolennicy nauk Lutra odrzucili to. Kiedy rozmowa się nie powiodła, landgraf Filip Wielkoduszny zażądał sporządzenia przynajmniej spisu punktów konsensusu. Korzystając z Artykułów ze Schwabach, Luter napisał następnie Artykuły z Marburga (WA 30 II, 160-170). Znaleźli konsensus między obiema reformacjami w 14 artykułach. Ponadto można było ustalić odrzucenie Kościoła papieskiego.
1. Artykuł: Jedność Boga, Trójca Święta, zgodność z Nicejskim wyznaniem wiary
2. Artykuł: Chrystologia, Wcielenie Jezusa, dziewicze poczęcie
3. Artykuł: Męka Pańska, Śmierć, Zmartwychwstanie, Wniebowstąpienie Pańskie
4. Artykuł: Grzech pierworodny
5. Artykuł: Zbawienie przez Chrystusa
6. Artykuł: Wiara jest darem Boga bez względu na uczynki
7. Artykuł: Wiara jest podstawą usprawiedliwienia
8. Artykuł: Słowo Boże budzi wiarę przez Ducha Świętego
9. Artykuł: Chrzest jako oznaka nowego narodzenia
10. Artykuł: Uświęcenie poprzez uczynki miłosierdzia
11. Artykuł: Korzystanie ze spowiedzi
12. Artykuł: Uznanie władzy świeckiej
13. Artykuł: Chrzest dzieci - Utrzymanie tradycji Kościelnej, tak dalece jak można, dopóki nie jest ona sprzeczna z Słowem Bożym, aby „ chronić słabych”
14. Artykuł: Komunia Święta pod dwiema postaciami, konieczność udziału w chrześcijan w Sakramencie Ołtarza. Brak porozumienia co do realnej obecności Chrystusa:”I chociaż tym razem nie porozumieliśmy się, czy prawdziwe Ciało i prawdziwa Krew Chrystusa są w chlebie i winie, tak jedna część powinna okazać chrześcijańską miłość ku drugiej, choć każde sumienie zawsze może z tego powodu cierpieć i powinniśmy pilnie prosić Boga Wszechmogącego, żeby chciał nam potwierdzić przez Ducha swojego prawdziwe z niej korzystanie.”
15. Artykuł dotyczył Wieczerzy Pańskiej. Obie strony były przeciwne doktrynie o przeistoczeniu (transsubstancjacji) i opowiadały się za zachowaniem kielicha dla świeckich (sub utraque). Jednakże różne poglądy na temat natury Wieczerzy Pańskiej pozostały nie do pogodzenia, zwłaszcza kwestia realnej obecności.
 |
| Oryginalne podpisy uczestników dysputy w Marburgu. Foto: lahayne.lt |
Dla Zwingliego Wieczerza Pańska była aktem wyznania wspólnoty, dla Lutra Chrystus był rzeczywiście obecny na Wieczerzy Pańskiej. Realną obecność utrzymywał Marcin Luter, zaś Huldrych Zwingli nauczał rozumienia symbolicznego (memorializm). Zatem spór o rozumienie Sakramentu Ołtarza trwał nadal. Obie strony nie widziały możliwości osiągnięcia porozumienia. Różnili się w tym sporze i liczyli na wzajemne zrozumienie oraz Bożą pomoc dla prawidłowego zrozumienia Wieczerzy Pańskiej.
Przebieg dysputy religijnej w Marburgu wraz ze sprawozdaniami Osiandra i Brenza znajduje się na kartach Edycji Weimarskiej (WA 30 III, 92-172).
Za dysputę religijną uważa się moment, w którym doszło do ostatecznego rozdzielenia Reformacji luterańskiej i szwajcarskiej (reformowanej). Oznaczało to, że szwajcarskie kantony protestanckie nie mogły przystąpić do założonej w 1531 roku Ligi Szmalkaldzkiej terytoriów protestanckich w Niemczech. Chociaż na przestrzeni wieków podejmowano wielokrotnie próby zbliżenia, dopiero Konkordia Leuenberska z 1973 roku przezwyciężyła wzajemne doktrynalne potępienia w doktrynie Wieczerzy Pańskiej i otworzyła drogę do wspólnoty kościelnej. W późniejszych rozmowach luterańsko-reformowanych ani artykuły marburskie, ani tematy faktycznej rozmowy nie odegrały większej roli. Chociaż pierwsza runda dyskusji między teologami luterańskimi i reformowanymi w USA w latach 1962–1966 odbywała się pod hasłem „Ponowne odwiedziny w Marburgu”, poruszano tu także znacznie szerszy zakres tematów. Wejście reformatorów jest przedstawione na malowidłach ściennych w starej auli Uniwersytetu Filipa w Marburgu. Tematykę podejmują także prace różnych artystów, np. heskiego malarza historycznego Augusta Noacka. W Zamku landgrafa znajduje się obraz ze spotkania.
Za dysputę religijną uważa się moment, w którym doszło do ostatecznego rozdzielenia Reformacji luterańskiej i szwajcarskiej (reformowanej). Oznaczało to, że szwajcarskie kantony protestanckie nie mogły przystąpić do założonej w 1531 roku Ligi Szmalkaldzkiej terytoriów protestanckich w Niemczech. Chociaż na przestrzeni wieków podejmowano wielokrotnie próby zbliżenia, dopiero Konkordia Leuenberska z 1973 roku przezwyciężyła wzajemne doktrynalne potępienia w doktrynie Wieczerzy Pańskiej i otworzyła drogę do wspólnoty kościelnej. W późniejszych rozmowach luterańsko-reformowanych ani artykuły marburskie, ani tematy faktycznej rozmowy nie odegrały większej roli. Chociaż pierwsza runda dyskusji między teologami luterańskimi i reformowanymi w USA w latach 1962–1966 odbywała się pod hasłem „Ponowne odwiedziny w Marburgu”, poruszano tu także znacznie szerszy zakres tematów. Wejście reformatorów jest przedstawione na malowidłach ściennych w starej auli Uniwersytetu Filipa w Marburgu. Tematykę podejmują także prace różnych artystów, np. heskiego malarza historycznego Augusta Noacka. W Zamku landgrafa znajduje się obraz ze spotkania.
 |
| Z obrazem Augusta Noacka "Dysputa religijna w Marburgu 1529" z 1867 roku |
Literatura:
1. G. Müller, Marburger Religionsgespräch. In: W. Kasper (Hrsg.): Lexikon für Theologie und Kirche, Bd. 6,1997, 1296–1297.
2. G. Hoffmann, Kirchenväterzitate in der Abendmahlskontroverse zwischen Oekolampad, Zwingli, Luther und Melanchthon. Legitimationsstrategien in der inner-reformatorischen Auseinandersetzung um das Herrenmahl (= Oberurseler Hefte Ergänzungsbände, 7), 2011.
3. W.-F. Schäufele, Bündnis und Bekenntnis. Die Marburger Artikel in ihrem dreifachen historischen Kontext. In: W.-F. Schäufele (Hrsg.), Die Marburger Artikel als Zeugnis der Einheit, 2012, 43-68.
4. M. Kowalski, Marburska debata religijna 1529: znaczenie i konsekwencje, Studia Teologiczne, 2022, 30-45.
5. A. Nowak, Teologia i polityka w Marburgu, Przegląd Historyczny, 2023, 100-120.
6. L. Petersen, Det marburgske religionsmøde: En vigtig begivenhed i reformationen, Dansk Kirkehistorisk Tidsskrift, 2022, 55-70.
7. A. Nielsen, Teologiske diskussioner ved Marburg, Historisk Tidsskrift, 2023, 90-105.
8. E. Johansson, Marburgs religionssamtal: En historisk översikt, Svensk Teologisk Kvartal, 2022, 70-85.
9. L. Andersson, Teologiska implikationer av Marburg 1529, 2023, 120-135.
10. M. Eriksen, Luther og Zwingli: Teologiske forskjeller ved Marburg, Historisk Tidsskrift, 2023, 45-60.
11. L. Hansen, Marburgs religiøse samtale: En analyse, Norsk Teologisk Tidsskrift, 2022, 88-104.
12. A. Schmidt, Die Theologie des Marburger Religionsgesprächs, Zeitschrift für Kirchengeschichte, 2023, 115-130.
13. E. Johnson, Theological Debates at Marburg: Luther and Zwingli, Reformation Studies, 2023, 50-72.
1. G. Müller, Marburger Religionsgespräch. In: W. Kasper (Hrsg.): Lexikon für Theologie und Kirche, Bd. 6,1997, 1296–1297.
2. G. Hoffmann, Kirchenväterzitate in der Abendmahlskontroverse zwischen Oekolampad, Zwingli, Luther und Melanchthon. Legitimationsstrategien in der inner-reformatorischen Auseinandersetzung um das Herrenmahl (= Oberurseler Hefte Ergänzungsbände, 7), 2011.
3. W.-F. Schäufele, Bündnis und Bekenntnis. Die Marburger Artikel in ihrem dreifachen historischen Kontext. In: W.-F. Schäufele (Hrsg.), Die Marburger Artikel als Zeugnis der Einheit, 2012, 43-68.
4. M. Kowalski, Marburska debata religijna 1529: znaczenie i konsekwencje, Studia Teologiczne, 2022, 30-45.
5. A. Nowak, Teologia i polityka w Marburgu, Przegląd Historyczny, 2023, 100-120.
6. L. Petersen, Det marburgske religionsmøde: En vigtig begivenhed i reformationen, Dansk Kirkehistorisk Tidsskrift, 2022, 55-70.
7. A. Nielsen, Teologiske diskussioner ved Marburg, Historisk Tidsskrift, 2023, 90-105.
8. E. Johansson, Marburgs religionssamtal: En historisk översikt, Svensk Teologisk Kvartal, 2022, 70-85.
9. L. Andersson, Teologiska implikationer av Marburg 1529, 2023, 120-135.
10. M. Eriksen, Luther og Zwingli: Teologiske forskjeller ved Marburg, Historisk Tidsskrift, 2023, 45-60.
11. L. Hansen, Marburgs religiøse samtale: En analyse, Norsk Teologisk Tidsskrift, 2022, 88-104.
12. A. Schmidt, Die Theologie des Marburger Religionsgesprächs, Zeitschrift für Kirchengeschichte, 2023, 115-130.
13. E. Johnson, Theological Debates at Marburg: Luther and Zwingli, Reformation Studies, 2023, 50-72.
14. ARTIKEL
Komentarze
Prześlij komentarz