Henryk VIII Tudor
 |
| H. Holbein, Henryk VIII Tudor |
Na skutek kryzysu pomiędzy Rzymem a Londynem (King´s "great matter") trwającym od lat 20-tych XVI wieku Henryk VIII doprowadził do utworzenia narodowego Kościoła Anglii (1533). W 1525 roku Henryk VIII zakochał się w Annie Boleyn, damie dworu królowej Katarzyny; Anna była od dziesięciu do siedemnastu lat młodsza od Henryka, urodzona między 1501 a 1507 rokiem. Henryk zaczął się o nią starać, a Katarzyna nie była już w stanie rodzić dzieci. Henryk zaczął wierzyć, że jego małżeństwo jest przeklęte, i szukał potwierdzenia w Biblii, którą interpretował tak, że jeśli mężczyzna poślubi żonę swojego brata, para pozostanie bezdzietna. Nawet jeśli jej małżeństwo z Arturem nie zostało skonsumowane (a Katarzyna aż do śmierci utrzymywała, że trafiła do łoża Henryka jako dziewica), interpretacja Henryka oznaczała, że ich związek był niewłaściwy w oczach Boga. Czy papież w czasie zawierania małżeństwa Henryka i Katarzyny miał prawo unieważnić rzekomą biblijną przeszkodę, stało się kluczową kwestią w kampanii Henryka VIII o uzyskanie unieważnienia od obecnego papieża.
Możliwe, że pomysł unieważnienia został zasugerowany Henrykowi znacznie wcześniej i bardzo prawdopodobne, że był on motywowany jego pragnieniem posiadania syna. Zanim ojciec Henryka objął tron, Anglia była nękana wojnami domowymi o rywalizujące roszczenia do korony, i Henryk mógł chcieć uniknąć podobnej niepewności co do sukcesji.
Wkrótce uzyskanie unieważnienia stało się dla Henryka jednym, pochłaniającym go całkowicie celem. Katarzyna była nieustępliwa, kiedy zasugerowano jej, by w ciszy udała się do klasztoru, mówiąc: „Bóg nigdy mnie nie powołał do klasztoru. Jestem prawdziwą i prawowitą żoną króla”. Henryk pokładał nadzieję w odwołaniu się do Stolicy Apostolskiej, działając niezależnie od kardynała Thomasa Wolseya, przed którym niczego nie ujawnił. William Knight, sekretarz króla, został wysłany do papieża Klemensa VII, by zabiegać o unieważnienie na podstawie tego, że bulla dyspensacyjna papieża Juliusza II została uzyskana pod fałszywymi przesłankami.
Ponieważ papież był wówczas więźniem siostrzeńca Katarzyny, cesarza Karola V, po splądrowaniu Rzymu w maju 1527 roku, Knight miał trudności z uzyskaniem do niego dostępu. Ostatecznie wysłannik Henryka musiał wrócić, nie osiągnąwszy wiele. Henryk nie miał teraz innego wyjścia, jak tylko powierzyć tę wielką sprawę Wolseyowi, który zrobił wszystko, co mógł, aby uzyskać decyzję korzystną dla króla.
Wolsey posunął się tak daleko, że zwołał w Anglii sąd kościelny, nad którym przewodniczył przedstawiciel papieża, a w którym uczestniczyli sam Henryk i Katarzyna. Papież nie miał jednak zamiaru pozwolić, by decyzja została podjęta w Anglii, i odwołał swojego legata. (Jak silnie papież był pod wpływem Karola V, trudno powiedzieć, ale jasne jest, że Henryk dostrzegał, iż papież raczej nie unieważni jego małżeństwa z ciotką cesarza). Papież zakazał Henrykowi ponownego małżeństwa przed wydaniem decyzji w Rzymie. Wolsey poniósł klęskę i w 1529 roku został usunięty z urzędu.
Następnie Wolsey rozpoczął potajemny spisek, by zmusić Annę Boleyn do wygnania, i w tym celu zaczął porozumiewać się z papieżem. Kiedy to zostało odkryte, Henryk nakazał jego aresztowanie i gdyby Wolsey nie był śmiertelnie chory i nie zmarł w 1530 roku, prawdopodobnie zostałby stracony za zdradę.
Gdy Henryk VIII zdecydował się unieważnić swoje małżeństwo z Katarzyną, John Fisher stał się jej najbardziej zaufanym doradcą i jednym z głównych zwolenników. Wystąpił w jej imieniu przed sądem legatów, gdzie zaszokował zebranych bezpośredniością swojego języka i oświadczył, że – jak Jan Chrzciciel – jest gotów umrzeć w obronie nierozerwalności małżeństwa. Henryk tak się tym rozgniewał, że napisał długie łacińskie przemówienie do legatów w odpowiedzi na wystąpienie Fishera. Kopia tego pisma należąca do Fishera wciąż istnieje, z jego własnoręcznymi adnotacjami na marginesach, które pokazują, jak niewiele obawiał się gniewu króla. Przeniesienie sprawy do Rzymu zakończyło rolę Fishera w tym sporze, ale Henryk nigdy mu nie wybaczył.
Innymi osobami, które poparły sprawę Katarzyny, byli: Thomas More, siostra Henryka, Maria Tudor, królowa Francji; María de Salinas; cesarz rzymski Karol V; papież Paweł III, a także protestanccy reformatorzy Marcin Luter i William Tyndale. Katarzyna została wygnana z dworu, a jej komnaty oddano Annie Boleyn. Anna była jak na swoje czasy niezwykle wykształconą i intelektualną kobietą, żywo zainteresowaną i zaangażowaną w idee protestanckich reformatorów, choć stopień, w jakim sama była oddaną protestantką, jest przedmiotem wielu debat. Gdy arcybiskup Canterbury William Warham zmarł, wpływ Anny oraz potrzeba znalezienia zaufanego zwolennika unieważnienia doprowadziły do mianowania Thomasa Cranmera na wakujące stanowisko. Zostało to zatwierdzone przez papieża, który nie był świadomy rodzących się planów króla wobec Kościoła.
Po zawarciu małżeństwa z Anną Boleyn w 1533 roku nastąpił okres konsolidacji, obejmujący serię ustaw tzw. parlamentu reformacyjnego, których celem było rozwiązanie pozostałych problemów, zabezpieczenie nowych reform przed podważaniem, przekonanie opinii publicznej o ich słuszności oraz ujawnienie i ukaranie przeciwników. Choć prawem kanonicznym zajmowali się szczegółowo Cranmer i inni, to za wprowadzanie tych ustaw odpowiadali Thomas Cromwell, Thomas Audley, Thomas Howard, 3. książę Norfolk, a także sam Henryk. Po zakończeniu tego procesu w maju 1532 roku More zrezygnował z urzędu lorda kanclerza, pozostawiając Cromwella głównym ministrem króla. Na mocy Ustawy o sukcesji z 1533 roku córka Katarzyny, Maria, została uznana za nieślubną; małżeństwo Henryka z Anną uznano za ważne; a potomstwo Anny za następne w kolejce do sukcesji. Dzięki Ustawom o zwierzchnictwie z 1534 roku parlament uznał status króla jako głowy Kościoła w Anglii, a wraz z Ustawą o zakazie apelacji z 1532 roku zniesiono prawo odwoływania się do Rzymu. Dopiero wtedy papież Klemens VII podjął decyzję o ekskomunice króla i Cranmera, choć ekskomunika ta nie została ogłoszona oficjalnie aż do pewnego czasu później.
Król i królowa nie byli zadowoleni z życia małżeńskiego. Zdarzały im się okresy spokoju i czułości, lecz Anna odmawiała odgrywania podporządkowanej roli, jakiej od niej oczekiwano. Żywiołowość i niezależny umysł, które czyniły ją tak pociągającą jako kochankę, sprawiały, że była zbyt niezależna jak na w dużej mierze ceremonialną rolę królewskiej małżonki — i przysparzały jej wielu wrogów. Ze swojej strony Henryk nie znosił stałej drażliwości i gwałtownego temperamentu Anny. Po fałszywej ciąży lub poronieniu w 1534 roku uznał jej niezdolność do urodzenia syna za zdradę. Już w Boże Narodzenie 1534 roku Henryk omawiał z Cranmerem i Cromwellem możliwości pozbycia się Anny bez konieczności wracania do Katarzyny. Tradycyjnie uważa się, że w 1535 roku Henryk miał romans z Madge Shelton, choć historyczka Antonia Fraser twierdzi, że w rzeczywistości chodziło o jej siostrę, Mary Shelton.
Sprzeciw wobec religijnej polityki Henryka został początkowo szybko stłumiony w Anglii. Niektórzy nieposłuszni mnisi, w tym pierwsi męczennicy kartuscy, zostali straceni, a wielu innych wystawiono na pręgierz. Najbardziej znaczącymi opornymi byli John Fisher, biskup Rochester, oraz Thomas More — obaj odmówili złożenia królowi Przysięgi o Zwierzchnictwie. Ani Henryk, ani Cromwell nie chcieli wówczas doprowadzić do ich egzekucji; liczyli raczej, że zmienią zdanie i ocalą życie. Fisher otwarcie odrzucił Henryka jako Najwyższą Głowę Kościoła, natomiast More starannie unikał jawnego złamania Ustawy o zdradzie z 1534 roku, która — w przeciwieństwie do późniejszych aktów — nie karała samego milczenia. Obaj zostali jednak ostatecznie uznani za winnych zdrady stanu — More na podstawie jedynej rozmowy z Ryszardem Riche’em, radcą generalnym — i obaj zostali straceni latem 1535 roku.
Tego rodzaju represje, a także Ustawa o likwidacji domów zakonnych z 1535 roku, przyczyniły się do szerszego oporu wobec reform Henryka, najbardziej widocznego w Pielgrzymce Łaski (Pilgrimage of Grace), dużym powstaniu w północnej Anglii w październiku 1536 roku. Około 20–40 tysięcy buntowników dowodził Robert Aske, wspierany przez część północnego szlachty. Henryk VIII obiecał rebeliantom ułaskawienie i podziękował im za poruszenie poruszonych kwestii. Aske oznajmił buntownikom, że odnieśli sukces i mogą się rozproszyć i wrócić do domów.
Henryk jednak traktował buntowników jak zdrajców i nie czuł się zobowiązany do dotrzymania obietnicy, więc gdy po jego propozycji ułaskawienia wybuchła dalsza przemoc, szybko złamał obietnicę łaski. Przywódcy, w tym Aske, zostali aresztowani i straceni za zdradę stanu. W sumie stracono około 200 buntowników, a niepokoje ustały.
8 stycznia 1536 roku dotarła do króla i królowej wiadomość, że Katarzyna Aragońska zmarła. Następnego dnia Henryk ubrał się całkowicie na żółto, z białym piórem w berecie. Królowa Anna była wówczas ponownie w ciąży i zdawała sobie sprawę, że mogą wystąpić poważne konsekwencje, jeśli nie urodzi syna. Później tego miesiąca król został przewrócony z konia podczas turnieju i poważnie ranny; przez pewien czas wydawało się, że jego życie jest zagrożone. Kiedy wieść o wypadku dotarła do królowej, wpadła w szok i poroniła męskie dziecko w około 15. tygodniu ciąży, w dniu pogrzebu Katarzyny, 29 stycznia 1536 roku. Dla większości obserwatorów ta osobista strata była początkiem końca tego królewskiego małżeństwa.
Chociaż rodzina Boleynów wciąż zajmowała ważne stanowiska w Radzie Prywatnej, Anna miała wielu wrogów, w tym Charlesa Brandona, 1. księcia Suffolk. Nawet jej własny wuj, książę Norfolk, zaczął żywić urazę wobec jej stosunku do władzy. Boleynowie preferowali Francję nad cesarzem jako potencjalnego sojusznika, ale względy króla skłoniły się ku temu drugiemu (częściowo dzięki Cromwellowi), co osłabiło wpływy rodziny. Przeciwko Annie byli również zwolennicy pojednania z księżniczką Marią (w tym dawni zwolennicy Katarzyny), która osiągnęła pełnoletność. Drugie unieważnienie małżeństwa stało się teraz realną możliwością, chociaż powszechnie uważa się, że to anty-Boleynowski wpływ Cromwella skłonił przeciwników do szukania sposobu na jej stracenie.
Upadek Anny nastąpił niedługo po tym, jak doszła do siebie po ostatnim poronieniu. Czy było to przede wszystkim wynikiem oskarżeń o spisek, cudzołóstwo, czy czary, pozostaje przedmiotem debat historyków. Wczesne sygnały upadku obejmowały przeprowadzkę nowej kochanki króla, 28-letniej Jane Seymour, do nowych apartamentów oraz odmowę przyznania bratu Anny, George’owi Boleynowi, Orderu Podwiązki, który zamiast niego otrzymał Nicholas Carew.
Między 30 kwietnia a 2 maja pięciu mężczyzn, w tym George Boleyn, zostało aresztowanych pod zarzutem zdradzieckiego cudzołóstwa i oskarżonych o relacje seksualne z królową. Anna została aresztowana, oskarżona o zdradzieckie cudzołóstwo i kazirodztwo. Choć dowody przeciwko nim były nieprzekonujące, oskarżeni zostali uznani za winnych i skazani na śmierć. 17 maja 1536 roku małżeństwo Henryka i Anny zostało unieważnione przez arcybiskupa Cranmera w Pałacu Lambeth, a oskarżeni mężczyźni zostali straceni. Cranmer najwyraźniej miał trudności ze znalezieniem podstaw do unieważnienia i prawdopodobnie opierał je na wcześniejszym związku Henryka z siostrą Anny, Mary, co w prawie kanonicznym oznaczało, że małżeństwo Henryka z Anną, podobnie jak jego pierwsze małżeństwo, znajdowało się w zakazanym stopniu pokrewieństwa przez powinowactwo i było zatem nieważne.
O godzinie 8 rano, 19 maja 1536 roku, Anna została stracona w Tower Green, w Tower w Londynie.
Dzień po egzekucji Anny, 45-letni Henryk oświadczył się Jane Seymour, która była jedną z dam dworu królowej. Dziesięć dni później wzięli ślub w Pałacu Whitehall w Londynie, w komnacie Anny, w ceremonii przeprowadzonej przez Stephena Gardinera, biskupa Winchesteru.
Z uwagi na to, że Karol V był pochłonięty polityką wewnętrzną swoich licznych królestw oraz zagrożeniami zewnętrznymi, a stosunki Henryka i Franciszka były stosunkowo dobre, w pierwszej połowie lat 30. XVI wieku priorytetem Henryka były kwestie krajowe, a nie polityka zagraniczna. W 1536 roku, na przykład, Henryk wyraził zgodę na Ustawę o prawach w Walii z 1535 roku, która prawnie anektowała Walię, łącząc Anglię i Walię w jedno państwo. Następnie uchwalono Drugą Ustawę o sukcesji (Succession to the Crown Act 1536), która ustanawiała dzieci Henryka z Jane jako następne w kolejce do tronu i uznawała zarówno Marię, jak i Elżbietę za nieślubne, wykluczając je z sukcesji. Królowi przyznano również prawo do dalszego ustalania linii sukcesji w testamencie, jeśli nie miałby kolejnego potomstwa.
12 października 1537 roku Jane urodziła syna, księcia Edwarda, przyszłego Edwarda VI. Poród był trudny, a królowa Jane zmarła 24 października 1537 roku z powodu infekcji i została pochowana w Windsorze. Euforia towarzysząca narodzinom Edwarda szybko zmieniła się w smutek, choć dopiero z czasem Henryk zaczął tęsknić za swoją żoną. W tym czasie szybko doszedł do siebie po szoku. Natychmiast podjęto działania mające na celu znalezienie kolejnej żony dla Henryka, które, na naleganie Cromwella i Rady Prywatnej, koncentrowały się na kontynencie europejskim.
W 1538 roku, w ramach negocjacji tajnego traktatu prowadzonego przez Cromwella z Karolem V, zaproponowano serię małżeństw dynastycznych: Maria miałaby poślubić syna króla Jana III Portugalii, Elżbieta jednego z synów króla Ferdynanda I Węgier, a niemowlę Edward miałby poślubić jedną z córek Karola. Sugerowano, że wdowiec Henryk mógłby poślubić Kristinę, wdowę po księciu Mediolanu. Jednak gdy w styczniu 1539 roku Karol i Franciszek zawarli pokój, Henryk stawał się coraz bardziej paranoiczny, być może w wyniku otrzymywania od Cromwella, pełniącego rolę szefa szpiegów, ciągłej listy zagrożeń dla królestwa (rzeczywistych lub wyimaginowanych, drobnych lub poważnych). Wzbogacony dzięki rozwiązaniu klasztorów, Henryk VIII przeznaczył część swoich rezerw finansowych na budowę serii fortyfikacji nadbrzeżnych i odłożył część na wypadek inwazji francusko-niemieckiej.
Po rozważeniu sprawy, Cromwell zaproponował Annę, 25-letnią siostrę Wilhelma, księcia Jülich-Cleves-Berg, którą uważano za ważnego sojusznika w razie ataku katolickiego na Anglię, gdyż książę znajdował się między luteraństwem a katolicyzmem. Inne potencjalne kandydatki do małżeństwa to Christina z Danii, Anna Lotaryńska, Louise de Guise i Amalia z Cleves. Hans Holbein Młodszy został wysłany do Cleves, aby namalować portret Anny dla króla. Pomimo spekulacji, że Holbein przedstawił ją w nadmiernie pochlebny sposób, bardziej prawdopodobne jest, że portret był wierny rzeczywistości; Holbein cieszył się wciąż uznaniem na dworze. Po obejrzeniu portretu Holbeina i namowach dworzan, którzy chwalili Annę, 49-letni król zgodził się poślubić Annę.
Gdy jednak Henryk spotkał Annę osobiście, był bardzo niezadowolony z jej wyglądu. Król podobno był zaskoczony i powiedział dworzanom: „Obiecuję wam, nie widzę w niej nic z tego, co mi pokazano na obrazach i opowiedziano. Wstydzę się, że ludzie ją tak chwalili, a ja jej nie kocham!” Pomimo jego protestów, Henryk wiedział, że sytuacja zaszła zbyt daleko i będzie musiał poślubić swoją wybrankę. Henryk pragnął jak najszybciej unieważnić małżeństwo, aby móc poślubić inną kobietę. Anna nie sprzeciwiała się temu i potwierdziła, że małżeństwo nigdy nie zostało skonsumowane. Poprzednie zaręczyny Anny z Franciszkiem Lotaryńskim stanowiły dodatkowy powód do unieważnienia.
Małżeństwo zostało ostatecznie rozwiązane w lipcu 1540 roku, a Anna otrzymała tytuł „Siostry Króla”, dwa domy oraz hojny roczny dochód.
Martwiło to Cromwella, ponieważ Norfolk był jego politycznym przeciwnikiem.
Wkrótce potem reformatorzy religijni (i protegowani Cromwella) – Robert Barnes, William Jerome i Thomas Garret – zostali spaleni jako heretycy. Cromwell, tymczasem, stracił przychylność króla, chociaż nie jest do końca jasne, dlaczego, gdyż istnieje niewiele dowodów na różnice w polityce wewnętrznej czy zagranicznej. Pomimo swojej roli, nigdy nie oskarżono go formalnie o odpowiedzialność za nieudane małżeństwo Henryka. Cromwell otoczony był teraz wrogami na dworze, a Norfolk mógł dodatkowo korzystać z pozycji swojej siostrzenicy Katarzyny. Cromwell został oskarżony o zdradę, sprzedaż licencji eksportowych, wydawanie paszportów i sporządzanie komisji bez zezwolenia, a także mógł być obwiniany za niepowodzenie polityki zagranicznej związanej z próbą małżeństwa z Anną. Został następnie skazany i ścięty.
28 lipca 1540 roku (w tym samym dniu, gdy wykonano wyrok na Cromwellu), Henryk VIII poślubił młodą Katarzynę Howard, pierwszą kuzynkę i damę dworu Anny Boleyn. Był zachwycony nową królową i przyznał jej ziemie należące wcześniej do Cromwella oraz ogromną kolekcję biżuterii.
Wkrótce po ślubie królowa Katarzyna rozpoczęła romans z dworzaninem Thomasem Culpeperem. Zatrudniła też Francisa Derehama, który wcześniej był z nią nieformalnie zaręczony i miał z nią romans przed małżeństwem, jako swojego sekretarza. Rada Prywatna została poinformowana o jej związku z Derehamem, gdy Henryk przebywał poza dworem; Thomasa Cranmera wysłano, aby przeprowadził śledztwo i przedstawił królowi dowody na wcześniejszy romans Katarzyny z Derehamem. Chociaż Henryk początkowo odmówił uwierzenia w te zarzuty, Dereham przyznał się do winy. Dopiero po kolejnym posiedzeniu rady Henryk uwierzył oskarżeniom wobec Derehama i wpadł w gniew, obwiniając radę, zanim pocieszył się polowaniem.
Gdy pytano królową, mogła przyznać się do wcześniejszego zobowiązania małżeńskiego z Derehamem, co unieważniłoby jej późniejsze małżeństwo z Henrykiem, ale zamiast tego twierdziła, że Dereham zmusił ją do wejścia w związek cudzołożny. Dereham ujawnił również związek Katarzyny z Culpeperem. Culpeper i Dereham zostali straceni, a Katarzyna została ścięta 13 lutego 1542 roku.
Henryk poślubił swoją ostatnią żonę, zamożną wdowę Katarzynę Parr, w lipcu 1543 roku. Była z natury reformistką i często spierała się z Henrykiem w kwestiach religijnych. Henryk pozostał wierny swojemu osobliwemu połączeniu katolicyzmu i protestantyzmu; reakcyjny nastrój, który zyskał na sile po upadku Cromwella, nie wyeliminował jego protestanckich skłonności ani nie został przez nie całkowicie pokonany. Parr pomogła pogodzić Henryka z jego córkami, Marią i Elżbietą. W 1543 roku Trzecia Ustawa o Sukcesji przywróciła je do linii dziedziczenia po Edwardzie. Ta sama ustawa pozwalała Henrykowi określić dalszą kolejność sukcesji do tronu w swoim testamencie.
Początkowo akt supremacyjny nie miał implikacji teologicznych, ale reformy Henryka VIII Tudora utorowały drogę do Anglii pismom luterańskim i kalwińskim. Dzięki temu po śmierci Henryka VIII przy udziale Tomasza Cranmera z różnych tradycji opracowano oryginalną teologię, zawartą w Modlitewniku Powszechnym (Book of Common Prayer). Nie odrzucono katolickiej Tradycji, ani dogmatu o zbawieniu wyłącznie w Kościele. Przyjęto doktrynę Marcina Lutra o usprawiedliwieniu przez wiarę oraz elementy teologii Jana Kalwina (nacisk na Bożą suwerenność, pojęcie wyboru – bez przyjmowania kalwinistycznej doktryny o predestynacji podwójnej jako obowiązującej). Opublikowano nowy przekład Biblii w języku angielskim. Jednocześnie rozwiązano klasztory, skonfiskowano majątki kościelne i zniesiono obowiązkowy celibat księży.
Reasumując, Henryk VIII, wbrew wielu opiniom, nie założył kościoła anglikańskiego. Jego działalność umożliwiła drogę reformacji, która została przeprowadzona dopiero po śmierci króla. Anglikanie odcinają się od Henryka VIII i nie uważają go za założyciela swojego Kościoła, świadczy o tym np. brak wspomnienia w Kalendarzu Liturgicznym oraz uznawanie za świętych ludzi, którzy zostali zabici z jego rozkazu.
Henryk VIII prywatnie:
Henryk pielęgnował wizerunek człowieka renesansu, a jego dwór był centrum naukowych i artystycznych innowacji oraz przepychu, najlepiej ukazanego podczas Pola Złotego Płótna (Field of the Cloth of Gold). Poszukiwał chłopców do chóru w całym kraju, zabierając niektórych bezpośrednio z chóru Wolseya, i wprowadzał muzykę renesansową na dwór. Wśród muzyków byli Benedict de Opitiis, Richard Sampson, Ambrose Lupo oraz wenecki organista Dionisio Memo, a sam Henryk grał i posiadał pokaźną kolekcję instrumentów dętych, w tym fletów prostych. Umiał także grać na lutni, organach oraz był utalentowanym wykonawcą na wirginalach. Potrafił czytać nuty i dobrze śpiewać. Był biegłym muzykiem, autorem i poetą; jego najbardziej znanym utworem jest „Pastime with Good Company” („The Kynges Ballade”). Często też przypisuje mu się autorstwo XVI-wiecznej angielskiej piosenki ludowej „Greensleeves”, jednak jest pewne, że jej nie napisał, ponieważ „Greensleeves” opiera się na włoskim stylu kompozycji, który dotarł do Anglii dopiero po śmierci Henryka.
Henryk był zapalonym hazardzistą i graczem w kości oraz wybitnym sportowcem, szczególnie w turniejach rycerskich, polowaniach i grze w tenis halowy. Był również znany z mocnego podkreślania tradycyjnej chrześcijańskiej pobożności. Brał udział w budowie i modernizacji kilku znaczących budowli, w tym pałacu Nonsuch, kaplicy King’s College w Cambridge i opactwa Westminster w Londynie. Wiele z istniejących budowli, które ulepszał, pochodziło z majątków skonfiskowanych Wolseyowi, takich jak Christ Church w Oksfordzie, Hampton Court Palace, Pałac Whitehall i Trinity College w Cambridge.
Henryk był intelektualistą, pierwszym angielskim królem z nowoczesnym wykształceniem humanistycznym. Czytał i pisał po angielsku, francusku i łacinie, posiadał dużą bibliotekę, notował w wielu książkach i opublikował jedną własną. Przygotowywał liczne broszury i wykłady wspierające reformę kościoła. Na przykład Oratio Richarda Sampsona (1534) argumentowała za absolutnym posłuszeństwem wobec monarchy i twierdziła, że Kościół angielski zawsze był niezależny od Rzymu. Na poziomie popularnym, teatry i trupy muzyczne finansowane przez koronę podróżowały po kraju, promując nowe praktyki religijne; papież oraz katoliccy księża i mnisi byli wyśmiewani jako obcy diabły, a Henryk był wychwalany jako chwalebny król Anglii i odważny, bohaterski obrońca prawdziwej wiary. Henryk ciężko pracował, by przedstawiać wizerunek niekwestionowanej władzy i nieodpartej siły.
1. G. R. Elton, Reform and Reformation: England, 1509–1558, 1977, 183, 281-283.
2. D. Loades, Henry VIII: Court, Church and Conflict, 2009, 76-80.
3. D. Starkey, Six Wives: The Queens of Henry VIII, 2003, 304-306.
4. I. Crofton, The Kings and Queens of England, 2006, 51.
5. C. Banks Whytley, K. Kramer, A New Explanation for the Reproductive Woes and Midlife Decline of Henry VIII, The Historical Journal, 2010 (52/4) 827.
Komentarze
Prześlij komentarz