Ewangelickie kościoły augsburskiej starόwki

 1. Kościół św. Anny (Annenkirche)

Klasztor Karmelitów w Augsburgu, do którego należał kościół św. Anny, nabrał największego znaczenia historycznego, gdy w 1518 roku nocował tam Marcin Luter i odmówił wyrzeczenia się swoich tez przed kardynałem Tomaszem Kajetanem. Doktor Marcin Luter musiał w dniach od 7 do 20 października 1518 roku odpowiadać na pytania dotyczące swoich tez zadawane przez kardynała Kajetana w pałacu Fuggerów w dniach od 7 do 20 października 1518 roku (TUTAJ). W tym czasie Augsburg był uważany za twierdzę katolicką. Papież zażądał, aby Luter za pośrednictwem Kajetana wycofał swoje 95 tez. Luter nocował i podczas negocjacji mieszkał w klasztorze karmelitów. Kiedy odmówił wyrzeczenia się, uciekł nocą z Augsburga z pomocą karmelity i syna burmistrza Christopha Langenmantela vom Raftera, aby uniknąć aresztowania przez żołnierzy cesarskich.

 Kościół św. Anny

Przeor klasztoru Johannes Frosch wstąpił do obozu Reformacji, zrezygnował ze swego urzędu w 1523 roku i ożenił się w 1525 roku. W Boże Narodzenie 1525 w kościele św. Anny odprawiona została pierwsza liturgia ewangelicka, a Wieczerza Pańska była rozdawana pod obiema postaciami (sub utraque). Wraz z wprowadzeniem ewangelickiego nabożeństwa pod ochroną rady miejskiej, w Augsburgu wprowadzono Reformację.

W 1531 roku w pomieszczeniach opuszczonego klasztoru założono protestanckie gimnazjum przy św. Anny. Sam klasztor karmelitów został opuszczony w 1534 roku. Klasztor stał się później popularnym miejscem pochówku patrycjuszy augsburskich. W latach 1562/1563 w Annahof wzniesiono gmach biblioteki miejskiej Augsburga.

Biblioteka miejska

W 1509 roku, kiedy kościół był jeszcze katolicki, Jakob Fugger wraz ze swoim bratem Ulrichem Fuggerem, a także w imieniu swojego brata Georga Fuggera, zmarłego w 1506 roku, ufundował kaplicę pamiątkowo-pogrzebową, Kaplicę Fuggerów. Tworzy podwyższony zachodni kraniec przedłużonej nawy głównej kościoła.

Kaplicę Fuggerów, budowaną do 1512 roku i wspaniale umeblowaną w latach następnych, zaprojektowano częściowo na wzór włoski, co czyni ją jedną z pierwszych budowli renesansowych w Niemczech. Szczególny wpływ na jej powstanie miały weneckie, ale także florenckie i rzymskie kaplice grobowe. W dekorację kaplicy byli zaangażowani ważni niemieccy mistrzowie, m.in. Albrecht Dürer stworzył epitafia Ulricha i Georga Fuggerów, Jörga Breu Starszego.

Kiedy w 1548 roku kościół św. Anny stał się ewangelicki, kaplica Fuggerów pozostała katolicka, ponieważ Fundacja Fuggera w dalszym ciągu zapewniała jej utrzymanie. Doprowadziło to do niezwykłej okoliczności, że część kościoła jest innego wyznania niż reszta i że miejsce pochówku rodziny Fuggerów, uważanej za ściśle katolicką, znajduje się obecnie w kościele ewangelickim.

Kaplica Fuggerów

Detal 

Organy

Portrety Marcina Lutra i elektora saskiego Jana Fryderyka I Łukasza Cranacha Starszego

Wspólna Deklaracja w sprawie nauki o usprawiedliwieniu została podpisana 31 października 1999 roku w kościele św. Anny przez przedstawicieli Światowej Federacji Luterańskiej (ŚFL) i Kościoła rzymskokatolickiego, o czym informuje tablica pamiątkowa:

2. Kościół św. Ulryka (St. Ulrichkirche)

Ewangelicki kościół św. Ulryka to kościół parafialny w Augsburgu, który znajduje się bezpośrednio obok katolickiej bazyliki św. Ulryka i Afry. Ten zespół dwóch kościołów, które są bardzo nierównej wielkości i tworzą jednostkę strukturalną pod kątem prostym do siebie, jest jedyny w swoim rodzaju. W 1526 roku kościół został przekazany protestantom jako kościół parafialny. W 1537 r. miał tu miejsce ikonoklazm.

Kościół św. Ulryka na przodzie, w tle bazylika św. Ulryka i Afry

W kościele znajduje się empora o ciężkiej drewnianej architekturze z malowidłami panelowymi różnych mistrzów i efektowną amboną na zachodniej ścianie. Ołtarz na ścianie południowej, będącej ścianą wspólną kościoła katolickiego, to luterański ołtarz sakramentalny z obrazem Ostatniej Wieczerzy autorstwa barokowego malarza Johanna Heissa z 1693 roku. Organy znajdują się nad i za ołtarzem.

3. Kościół Franciszkanów Bosych (Barfüßerkirche)

Protestancki kościół franciszkanów na starym mieście w Augsburgu został zbudowany w XIII wieku. Po rozległych zniszczeniach w czasie II wojny światowej, jego części odbudowano w uproszczony sposób. Bezwieżowy budynek kościoła, na który składa się głównie dawny chór, wyróżnia się na tle labiryntu wąskich uliczek i prostych domów ze szczytami, w swojej surowej formie sprawia wrażenie prostego i dokładnego. To tu ochrzczono Bertolda Brechta (1898-1956), niemieckiego pisarza, dramaturga, teoretyka teatru, inscenizatora i poetę.

Fasada budynku kościoła

Wnętrze

Fragment kraty

Organy

Obrazy

Historia Reformacji w Augsburgu jest bardzo złożona i wielowarstwowa. W 1530 roku miasto ogłosiło się protestanckim podczas Sejmu Rzeszy (Reichstagu). 17 stycznia 1537 roku wprowadzono porządek kościelny (niem. Kirchenordnung). W latach 1517-1555 mieszczanie nie byli jednak zgodni co do tego, jaką wyznanie powinni przyjąć. Z jednej strony ludzie oscylowali pomiędzy starą wiarą a ideami reformacyjnymi. W protestantyzmie ludzie byli bardziej skłonni do idei szwajcarskiej reformacji Zwingliego niż do idei Lutra. Okres Interim augsburskiego w 1548 roku przyniósł porażkę, ponieważ protestantom przyznano jedynie kielich świecki i małżeństwo kapłańskie. Ponadto dla Augsburga ustalono status dwuwyznaniowy. Pokój augsburski z 1555 roku ostatecznie zapewnił dalsze istnienie życia protestanckiego, choćby tylko wyznania luterańskiego. Kościoły św. Anny i kościół Franciszkanów Bosych, jako pierwsze weszły w posiadanie wspólnot ewangelickich w 1524 roku. Później domy kaznodziejskie przekazali ewangelikom kościół Krzyża Świętego i kościół św. Jerzego w 1526 roku oraz kościół św. Ulryka w 1529 roku. Od 17 stycznia 1537 roku w mieście odbywały się wyłącznie nabożeństwa protestanckie. Koniec wojny szmalkaldzkiej przyniósł kolejny punkt zwrotny. Katedra została następnie zwrócona katolikom 1 sierpnia 1547 roku. 2 sierpnia 1548 roku zawarto umowę, na mocy której protestantom przydzielono następujące kościoły: św. Anny, św. Jakuba, kościół Krzyża Świętego, kościół św. Jerzego oraz kościół św. Ulryka. Pozostałe kościoły wróciły w ręce katolików, choć 90% mieszkańców stanowili wówczas ewangelicy. W 1629 roku w okresie kontrreformacji dom kaznodziejski w pobliżu św. Jerzego został zburzony i nie został już odbudowany.

Katedra Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny

Marcin Luter, obecny w Augsburgu w 1518 roku, przybił swόj sprzeciw na prowadzony przeciwko niemu proces o kacerstwo (TUTAJ) do drzwi katedry (portal południowy):

Katedra Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny

 

Portal południowy z drzwiami katedry

Literatura:

1. Ch. Schaller, Augsburg und die Authentizität des städtischen Kulturerbes: Erinnerungsorte zwischen historischen und identitätspolitischen Wertigkeiten. PubliQation, 2021.

2. G. Egelhaaf, Deutsche Geschichte im sechzehnten Jahrhundert bis zum Augsburger Religionsfrieden. Band 1, BoD – Books on Demand, 2015, 168.

3. J. Billock, After Almost 500 Years, the World's Oldest Social Housing Complex Is Still Going Strong, Smithsonian, 2019.

4. R. de Bussière S, Le rayonnement d'Ausbourg, Dossier de l'art N) 148, 2008, 66-67.