Dzieci Marcina i Katarzyny Luter: Małgorzata (Margarethe)

Małgorzata Luter (1534-1570)

Urodzona 17 grudnia 1534 (WA BR 7,2155,5f.; WA BR 7, 2156,3f.) i ochrzczona następnego dnia, Margarethe otrzymała imię na cześć matki Lutra. Reformator zestawił daty urodzin wszystkich swoich dzieci w Mowie Stołowej numer 1101. Rodzicami chrzestnymi dziewczynki byli książę Joachim  von Anhalt i były brat zakonny Lutra, doktor Jakob Probst. Marcin Luter przebywał w Dessau kilka razy w lipcu i próbował pocieszyć księcia, który cierpiał na gorączkę i depresję. Do tego czasu plan objęcia roli ojca chrzestnego był będzie już gotowy. Niedługo po narodzinach Małgorzaty zbliżały się święta Bożego Narodzenia. Być może to właśnie widok kołyski jego małej córeczki w 1534 roku zainspirował Reformatora do napisania muzyki chóralnej i tekstu prawdopodobnie najsłynniejszej protestanckiej kolędy „Jam z nieba zszedł”. Mówi się, że tę pieśń śpiewano w domu Lutra w Boże Narodzenie w 1535 roku i wręczano ją dzieciom, gdy otrzymywały prezenty. Marcin Luter zadedykował podobno tę pieśń swojej nowonarodzonej córce.

Podczas fali zarazy w Wittenberdze w sierpniu 1535 roku, ośmiomiesięczne dziecko było w niebezpieczeństwie z powodu nieostrożności Lutrόw, ale nie zaraziło się, jak to miało miejsce w 1544 roku, kiedy życie Małgorzaty było rzeczywiście zagrożone z powodu wysokiej gorączki po ciężkiej przebyciu odry (WA BR 10, 3982,15-17; WA BR 10,3983,14-19).

Kiedy urodziła się „Margarethula” (w tym WA BR 7,2226,12) lub „Marussula” (WA BR 7,3060,3), jak Małgorzata była pieszczotliwie nazywana przez ojca, Reformator miał już 51 lat i wielokrotnie był w złym stanie zdrowia (WA BR 7,2226,10-12). To sprawia, że ​​skupienie się Lutra na przyszłości najmłodszej cόrki jest zrozumiałe, jak w jego prośbie skierowanej do Jakoba Probsta, aby po jego śmierci wybrał odpowiedniego pana młodego dla niej (WA BR 8,3259,35f.). Dziewczynkę w stosunkowo młodym wieku zapoznawano z obowiązkami domowymi, gotowaniem, ogrodnictwem i hodowlą zwierząt. Małgorzata miała osiem lat, gdy jej siostra Magdalena zachorowała i zmarła. Śmierć siostry, którą jej rodzice ciężko znieśli, była zapewne jednym z jej najstarszych wspomnień z dzieciństwa. Ponieważ Małgorzata nie wzięła udziału w tej podróży, nie towarzyszyła ojcu i nie uczestniczyła w jego ostatnich dniach w Eisleben. Nie było wystarczająco pieniędzy, aby zapłacić rzeźnikom i rybakom. Katarzyna von Bora musiała pożyczyć 20 talarów od Melanchtona już 15 lutego 1546 roku, trzy dni przed śmiercią męża. Od tej pory wydawało się, że życie bez przyjaciela rodziny nie będzie już możliwe. Melanchton zawsze był przy rodzinie Lutrów, gdy jej potrzebowała pomocy. W wyniku wojny szmalkaldzkiej w listopadzie 1546 musieli spakować wóz i wyruszyć w podróż w nieznane. Małgorzata świętowała czternaste urodziny podczas swojej pierwszej ucieczki. Nikt nie wiedział, czy Uniwersytet w Wittenberdze zostanie zachowany przez nowych władców. Po powrocie Katarzyna von Bora zastała swoje ziemie zniszczone, a kolejne lata spędziła na trudnych zmaganiach egzystencjalnych. Niemniej jednak wszyscy jej trzej synowie w tym czasie studiowali. Dla Małgorzaty studiowanie nie wchodziło w grę. Dziewczęta przez długi czas były wykluczane z życia uniwersyteckiego. Brak również informacji o jej wykształceniu szkolnym. Wiemy, że potrafiła czytać i pisać. W maju 1549 roku jej starszy brat Jan (Hannes) opuścił dom i udał się do Królewca, aby studiować. Tymczasem problemy finansowe matki stawały się coraz poważniejsze. 6 października 1560 napisała list do króla Danii Chrystiana III, prosząc na próżno o wypłacenie jej 50 talarów obiecanych jej zmarłemu mężowi. W lipcu 1551 roku wojna znów stanęła pod znakiem zapytania, gdyż Maurycy Saski miał w imieniu cesarza podporządkować sobie Magdeburg. Wittenberga ledwo otrząsnęła się ze zniszczeń spowodowanych wojną szmalkaldzką. W tym czasie przedmieścia i ogrody zostały spalone. W 1551 roku w Saksonii stacjonowało jeszcze wiele obcych wojsk, które nie zawsze były przyjaźnie nastawione do ludności. Wojna rozgorzała na wsiach i w małych miasteczkach. Wiele osób zginęło, a ci, którzy przeżyli, często tracili wszystko. Dopiero latem 1552 roku sytuacja polityczna ostatecznie się uspokoiła, gdy we wrześniu dżuma powróciła do Wittenbergi i zagościła w domu Lutra. Sytuacja stała się na tyle poważna, że ​​Katarzyna Luter postanowiła uciec z dziećmi do Torgawy. W czasie tej podróży miała wypadek z powozem, w obecności swoich dzieci. Katarzyna była tak ciężko ranna, że ​​przyjechała do Torgawy chora. Tam nie mogła już opuścić łóżka i zmarła 20 grudnia. Małgorzata i jej bracia zostali sierotami i musieli teraz radzić sobie na własną rękę. Ponieważ majątek Wachsdorf był lennem, którym dysponowali wyłącznie synowie, Małgorzata miała otrzymać swoją część po ślubie. Do tej pory otrzymywała 30 guldenów rocznie. Przypisano jej 375 guldenów z uprawy chmielu i sadu w Wittenberdze.

Georg von Kunheim Starszy (1480–1543), gubernator Tapiewa, był doradcą margrabiego Albrechta Hohenzollerna i promował wprowadzenie idei reformacyjnych w Prusach Książęcych. Książę Albrecht zapewnił edukację jego niepełnoletniemu synowi Georgowi von Kunheimowi Młodszemu (1532–1611). Z rekomendacją dla Filipa Melanchtona wysłał go w 1550 roku na studia prawnicze na Uniwersytet w Wittenberdze. Tam Georg poznał Małgorzatę Luter. Po śmierci matki Katarzyny najmłodszą córkę Marcina Lutra wychowywał jej opiekun i ścisły współpracownik ojca Filip Melanchton.

Georg von Kunheim Młodszy i Margarethe zaręczyli się w 1554 roku, a pobrali - 5 sierpnia 1555 w Prudkach koło Iławy Pruskiej, ale opiekunowie Georga nie zgodzili się na małżeństwo. Dla nich i księcia Albrechta Małgorzata nie odpowiadała jego statusowi. Melanchtonowi udało się zmienić zdanie księcia i po dwόch latach od ślubu Małgorzata Luter przeprowadziła się z mężem do Prus. Para miała czterech synów i pięć córek (w tym Daniela, Erharda, Jerzego i Katarzynę), z których dorastały tylko Małgorzata (1559–1592), Volmar (* 1564) i Anna. Po 15 szczęśliwych latach małżeństwa zmarła w wieku 36 lat. Spoczywa wraz z pięciorgiem dzieci w krypcie wiejskiego kościoła w Mühlhausen.

Georg von Kunheim Młodszy ożenił się po raz drugi w 1573 roku i w testamencie zaznaczył, że chce zostać pochowany w krypcie rodzinnej w Mühlhausen, pomiędzy swoimi dwiema żonami.

Literatura:

1. Chr. Spehr, Reformatorekkinder. Frühzeitliche Lebensaufbrüche im Schatten bedeutender Väter. In: LuJ 2010 (77), 209-211.

2. K. Bärenfänger, Kinder Luthers. In: V. Leppin, G. Schneider-Ludorff (Hrsg.), Das Luther-Lexikon, 2015, 344.

3. E. Strauchenbruch, Luthers Kinder, 2017, 127-139.