Marcin Luter w cytatach

Choć Rumunia to kraj w większości prawosławny, to święta Bożego Narodzenia obchodzone są zgodnie z kalendarzem gregoriańskim, czyli od 24 do 26 grudnia. O, ce veste minunată („Och, co za wspaniała wiadomość”) to kolęda śpiewana głównie w społecznościach i krajach rumuńskojęzycznych. Podobnie jak wiele innych tradycyjnych pieśni, istnieje wiele jej wersji. Na przykład niektórzy mają „Viflaim” dla Betlejem, inni mają „S-a născut Mesia” (Narodził się Mesjasz). Piosenkę przypisuje się Dumitru Kiriac-Georgescu (1866–1928), twórcy tradycyjnej muzyki rumuńskiej. O, ce veste minunată! Lângă Viflaim se arată Cerul strălucea, îngerii veneau Pe-o raza curată. Că la Betleem Maria, Săvârșind călătoria Într-un mic sălaș, lângă-acel oraș, A născut pe Mesia. Pe Fiul în al Său nume, Tatăl L-a trimis în lume. Să se nască, și să crească, Să ne mântuiască. Plugușorul to rumuńska tradycja noworoczna i kolęda. „Plugușor” dosłownie oznacza „mały pług” w języku rumuńskim, przy czym „-ul” jest enkl...

U to vrijeme godišta („O tej porze roku”) zostaje ogłoszony światu pokój poprzez narodziny dziecka, którego matka jest dziewicą. Najpopularniejsza melodia kolędy pochodzi z kancjonału cerkiewnego z 1934 roku, a tekst pochodzi z XII wieku. U to vrijeme godišta Mir se svijetu naviješta Porođenjem Djetešca Kom' je majka djevica. Anđeli se javili Rajsku pjesmu slagali Slava Bogu pjevali A mir ljud'ma prosili. Djeva Sina rodila Đavlu silu slomila Svijetu Spasa podala Nama majka postala. A mi Kristu hvalimo S anđelima pjevamo Radi žrtve njegove Što je za nas započe. Narodi nam se kralj Nebeski („Narodził się nam król niebiański”) to tradycyjna kolęda z XIII wieku, jej najpopularniejsza melodia pochodzi z kancjonału cerkiewnego z 1934 roku. Narodi nam se kralj nebeski Od Marije, čiste Djevice. Na tom mladom ljetu veselimo se, Mladoga Kralja mi molimo. Po njemu slijedi sveti Stjepan Prvi mučenik Gospoda Boga. Na tom mladom ljetu veselimo se, Mladoga Kralja mi molimo...

Poslušajte vsi ljudje („Słuchajcie wszyscy”) zaprasza w drogę do Betlejem z Jόzefem i Marią: Poslušajte vsi ljudje, sveti Jožef v mesto gre. Sveti Jožef in Marija gresta v mesto Betlehem. Ko pa v mesto prideta, prenočišča iščeta. Oj ti mesto, betlehemsko, da nas nočeš prenočit? Sveti Jožef govori: "Za večerjo me skrbi." Pa Marija ga tolaži: "Saj večerje treba ni." Za ročico jo drži, na oslička posadi. Potlej gresta ven iz mesta, ven iz mesta Betlehem. Ko pa iz mesta prideta, bajtico zagledata. Tam na gmajnci, v revni štalci je rodila Jezusa. Zdaj poglejmo vsi v nebo, kako zvezde sevajo. Oj, te zvezde betlehemske, milosti nam trosijo. Vsi zapojmo iz srca, v slavo Jezusa Boga, da nam Dete, betlehemsko blagoslov svoj sveti da. V stajici pri Betlehemu („W obozie niedaleko Betlejem”) przywołuje światło pali się o północy. Dla zbawienia świata narodziło się Dzieciątko Boże. To Dzieciątko, niebiańsko piękne, śpi słodko w żłobie na słomie… V stajici pri Betlehemu ...

M ława. Foto: naszamlawa.pl Do 1548 roku niejako bezkonkurencyjnym Kościołem reformacyjnym był w Polsce luterański, potem za zostali mu wierni przeważnie tylko Niemcy, zamieszkali na naszych ziemiach. Od tego czasu zaczęły się wpływy wygnanych braci czeskich, które ustąpiły w latach pięćdziesiątych kalwińskim, a w sześćdziesiątych dodatkowo ariańskim. W zasadzie przeważali w polskiej reformacji szlacheckiej (bo i państwo, i naród były szlacheckie, a inne warstwy odgrywały niszowe role) kalwini, ale od około 1562 roku weszli oni w śmiertelny bój z nowopowstałymi braćmi polskimi (arianami). I może właśnie walka wewnątrz Reformacji uniemożliwiła jej zwycięstwo. Arianie początkowo marzyli o równości i sprawiedliwości społecznej, ale szybko zaczęli głosi hasła w duchu raczej samolubnej „demokracji szlacheckiej". Mówili np. anarchicznie, że nie uznają żadnego króla poza Chrystusem. Równie nasi kalwini przystosowali kalwińskie hasła „demokracji kierowanej" do polskiej rzeczywistośc...

De servo arbitrio, 1525 De servo arbitrio („O woli przywiązanej” lub „O niewolnej woli”) to pismo Marcina Lutra z grudnia 1525. Powstało jako reakcja na humanistyczną doktrynę Erazma z Rotterdamu, w szczególności na pismo „De libero arbitrio“ (wrzesień 1524), napisane i uważane za jeden z najważniejszych tekstów teologicznych Marcina Lutra. „Arbitrium“ to łacińskie słowo oznaczające „wybór”, w przeciwieństwie do „voluntas“, które oznacza „wolę jako potężną emocję“. Tematem traktatu doktora Lutra jest wielokrotnie poruszane w myśli chrześcijańskiej pytanie, czy po upadku człowiek zachował swobodę samodzielnego wyboru łaski Bożej, czy też sama ta decyzja była już darem łaski. Wraz z Apostołem Pawłem i Augustynem z Hippony, wbrew optymistycznej antropologii humanizmu, Luter stanowczo podkreśla jedyną skuteczność łaski. Stanowczo zaprzecza, jakoby człowiek miał wolną wolę w stosunku do woli Bożej, czyli w odniesieniu do tego, co przynosi zbawienie. Tylko suwerenna wola Boga decyduje o wiec...

Kalendarz adwentowy w Danii to świeca wypalająca się każdego dnia do zaznaczonego na niej miejsca. Duńska kalenderlys została poraz pierwszy opisana w 1935 roku. Pisarka Lis Byrdal zaproponowała w swojej książce "Små Fester - glade Gæster" („Małe przyjęcia - zadowoleni goście”), aby dzieci mogły dzielić się świecą z dwudziestoma trzema cienkimi pociągnięciami ołówka i spalać ją po trochu każdego dnia aż do Wigilii. Autorka zaproponowała, że na świecy można napisać malutkie życzenia świąteczne lub wiersze, które będą się wypalać w miarę zbliżania się Wigilii. Napisała: "Mówiąc o świetle - powinieneś wiedzieć, że można namalować światło świecy zarówno farbą olejną, jak i chińskim tuszem. Za pomocą cienkiego ołówka i pewnej ręki można napisać życzenia świąteczne lub wiersze, które wypalają się kawałek po kawałku." Mimo że książka i pomysł na kalenderlys zyskały na popularności, minęło siedem lat zanim pierwsza świąteczna świeca adwentowa została fabrycznie wyproduko...

Albrecht Dürer, Portret Erazma z Rotterdamu, ok. 1520 Erazm i Luter nigdy nie spotkali się osobiście, ale korespondowali od 1519 roku. Pod koniec 1516 roku bibliotekarz i sekretarz Fryderyka III Mądrego Jerzy Spalatin podjął próbę nawiązania pierwszego kontaktu listownego. W swoim liście Spalatin przedstawił przebywającemu wówczas w Bazylei Erazmowi tezę młodego augustianina eremity Marcina Lutra, który uważał, że wyjaśnienie Erazma na temat „Justitii” Pawła z Tarsu jest nieprecyzyjne i że grzech pierworodny jest nie wystarczająco uwzględniony. List pozostał bez odpowiedzi. 28 marca 1519 roku Marcin Luter napisał po raz pierwszy list do Erazma. 31 października 1517 roku Luter opublikował swoje 95 Tez, co wywołało gorące dyskusje w kręgach kościelnych, być może więc szukał wsparcia u Erazma. Zamiast tego 14 kwietnia 1519 Erazm zwrócił się bezpośrednio do elektora Fryderyka III Mądrego. Pisał między innymi, że Marcin Luter był mu „całkowicie nieznany”, ale każdy, kto go znał, powinien „...

Ragout z jelenia. Foto: przeslijprzepis.pl Ragout z jelenia: 100 g wędzonej i surowej wieprzowiny pokroić w kostkę i roztopić z dodatkiem słoniny. 1kg jeleniego mięsa pokroić w kostkę o wymiarach 4x4cm i piec na wolnym ogniu. 500 g grzybów leśnych pokroić w plasterki, dodać roztopione mięso wieprzowe i piec razem z 3 posiekanymi szalotkami, 50 g marchewki skrojonej w kostkę 1x1 cm, pietruszką i selerem. Następnie, tak upieczoną całość dodać do mięsa jeleniego, wlać 250 ml śmietany 6% i 260 ml bulionu wołowego, dalej gotować, przyprawiając listkiem laurowym, goździkiem i gałązkami jałowca. Ragout smakuje jako farsz do naleśników lub pasztecików. L. Vogt, Das Luther-Melanchthon Kochbuch, Lindemann Verlag GmbH 2015, 155.

Rady w sprawie Interim lipskiego, malowidło ścienne na zamku Albrechtsburg w Miśni, 1910 Po zwycięstwie cesarza Karola V w wojnie szmalkaldzkiej nad Związkiem Szmalkaldzkim, podjęto liczne działania rekatolicyzujące w ramach tzw. Interim augsburskiego w 1548 roku. Choć protestantom udało się tymczasowo wprowadzić w życie kielich dla osόb świeckich i małżeństwo duchownych, nie spotkało się to z aprobatą przedstawicieli strony katolickiej. Ponieważ były sojusznik Karola V, nowy elektor Saksonii Maurycy Wettyn, skłaniał się do rozwiązań reformacyjnych, powierzył Filipowi Melanchtonowi i jego doradcom elektorskim zadanie opracowania nowego porządku kościelnego. Maurycy przedstawił parlamentowi lipskiemu do zatwierdzenia kombinację różnych formuł. Tak zwane artykuły lipskie mieszały elementy teologii protestanckiej i reformowały stanowisko katolickie. W nowo opracowanej formie zamierzano zachować mszę łacińską, święta maryjne i Boże Ciało. Jednakże stany tylko częściowo przyjęły artykuły...

Maurycy Wettyn (1521-1553) Książę Maurycy Saski podczas Interim augsburskiego w 1548 roku przyjął stanowisko lojalne wobec cesarza Karola V, co wynikało z kilku przesłanek politycznych i osobistych. Maurycy, będąc jednym z prominentnych książąt saskich, starał się w tym okresie zachować swoją pozycję i bezpieczeństwo swojego państwa w kontekście narastających napięć religijnych w Cesarstwie. Poparcie dla cesarza było więc w dużej mierze motywowane pragmatyzmem politycznym – książę dążył do uniknięcia otwartego konfliktu z monarchią, co mogłoby osłabić jego władzę i autorytet w Saksonii. Ponadto, lojalność wobec Karola V dawała mu możliwość negocjowania korzystniejszych warunków dla swojego księstwa w ramach szerokich reform religijnych i politycznych narzucanych przez cesarza. Jednocześnie postawa Maurycego wywołała mieszane reakcje wśród książąt ewangelickich. Wielu z nich, zwłaszcza tych bardziej radykalnych w kwestiach religijnych, postrzegało poparcie dla Interim jako zdradę inter...

Heinrich Vogtherr Młodszy, Augsburg w 1550 roku To tymczasowy dekret cesarza Karola V Habsburga ogłoszony 15 maja 1548 roku, przyjęty na Sejmie Rzeszy w Augsburgu 30 czerwca tegoż roku. Stanowił próbę uregulowania kwestii religijnych w Cesarstwie po przegranej przez obóz ewangelicki I wojnie szmalkaldzkiej (1546-1547). Przyjęte wówczas postanowienia nie zadowalały ani katolików, ani ewangelików i ostatecznie nie zostały zrealizowane. Po zwycięskiej dla cesarza wojnie, sejm w Augsburgu postanowił w 1547 roku, że należy przyjąć tymczasowe porozumienie w kwestiach religijnych, które będzie obowiązywało do zakończenia obrad soboru trydenckiego. W lutym 1548 roku cesarz powołał komisję złożoną z przedstawicieli obu wyznań, która jednak nie była w stanie osiągnąć porozumienia. Ostatecznie, na polecenie cesarza, dokument teologiczny opracowali biskup Naumburga Julius von Pflug, biskup pomocniczy Moguncji Michael Helding i Johannes Agricola, nadworny kaznodzieja elektora Joachima z Brandenburg...

Pogrom  Żydów W XIII i XIV wieku doszło do licznych poważnych pogromów i wypędzeń Żydów. W 1221 roku wymordowano gminę żydowską w Erfurcie, w 1235 - w Fuldzie, a w 1285 roku w Monachium. W 1264 roku angielscy Żydzi padli ofiarą pogromu w Londynie. We wszystkich przypadkach pogrom był poprzedzony zarzutami rzekomego morderstwa rytualnego. W 1290 roku król Anglii Edward I wypędził wszystkich Żydów ze swojego terytorium. W 1306 roku Filip IV poszedł w jego ślady we Francji. Większość wypędzonych z Anglii i Francji początkowo uciekła do Świętego Cesarstwa Rzymskiego, na tereny niemieckie lub włoskie. Tam wcale nie byli bezpieczni przed prześladowaniami na całym świecie. Żydzi byli często tolerowani w europejskich królestwach i księstwach tylko wtedy, gdy przynosili władcom korzyści ekonomiczne. 1. Pogrom Rintfleischa (1298) W małym miasteczku Röttingen we Frankonii (dzisiejsza Bawaria) krążyły pogłoski o profanacji hostii. Grupa” pod wodzą „nobilisa Rintfleischa” lub „króla Rint...